Je schrijft een subsidieaanvraag, je onderzoeksvraag is scherp, je methodologie is strak — en dan moet je ook nog eens uitleggen wat je met je data gaat doen. Klinkt dat als een bijzaak?
▶Inhoudsopgave
Het is dat allesbehalve. NWO en ZonMw kijken steeds kritischer naar hoe je data beheert, deelt en toegankelijk maakt.
FAIR data is geen nice-to-have meer. Het is een must. En als je niet goed weet wat er precies van je wordt verwacht, loop je het risico dat je aanvraag afvalt nog vóór de inhoudelijke beoordeling. Geen paniek — hier lees je precies wat je moet weten.
FAIR data: zo breed als belangrijk, zo vaak als verkeerd begrepen
FAIR staat voor Findable, Accessible, Interoperable en Reusable. Vier Engelse woorden die eigenlijk zeggen: zorg dat je data vindbaar, toegankelijk, uitwisselbaar en herbruikbaar is. Niet alleen voor jezelf, maar voor iedereen die er later mee aan de slag wil.
Dat klinkt logisch, maar in de praktijk zien we nog te vaak dat data op een harde schijf verdwijnt of in een Excel-bestand belandt dat niemand begrijpt.
FAIR is niet hetzelfde als open data. Je hoeft je data niet per se publiek te maken.
Maar je moet wél duidelijk hebben nagedacht over hoe iemand anders erbij kan, wat de vindplaats is, welke metadata beschikbaar zijn en onder welke voorwaarden hergebruik mogelijk is. Het gaat om verantwoord omgaan met data — en dat precies is wat subsidiegevers vragen.
NWO: FAIR is niet langer een suggestie
NWO is duidelijk in hun taal geworden. In oudere subsidierondes stond dat je ‘aanbevolen’ werd om een data management plan (DMP) te schrijven.
Die tijd is voorbij. In de huidige programma’s — denk aan de Open Competitie, de NWO-SSH Open Research Grant of Innovatieprijs — is een DMP verplicht.
En niet zomaar een DMP: het moet aantonen hoe je data voldoet aan de FAIR-principes. Wat betekent dat concreet? Je moet in je aanvraag beschrijven welke data je verzamelt, hoe je die opslaat, welke metadata je toevoegt, welke standaarden je gebruikt en waar de data na afloop van het project terechtkomt.
NWO wil zien dat je hierbij stapsgewijs nagedacht hebt. Vage beloftes als ‘we delen de data op verzoek’ volstaan niet meer. NWO verwacht ook dat je aangeeft welke repository je gebruikt. Bekijk voor een goede voorbereiding onze vergelijking van FAIR data vereisten bij NWO en Horizon Europe. Denk aan vertrouwde opties zoals Zenodo, DANS of een domeinspecifieke repository.
Een Google Drive-link of een map op de universiteitsserver telt niet als duurzame opslag.
Het doel is dat data over tien jaar nog steeds vindbaar en toegankelijk is.
ZonMw: data delen als onderdeel van maatschappelijke impact
ZonMw heeft een vergelijkbare lijn, maar met een extra nadruk op zorg- en gezondheidsdata.
Omdat hun onderzoek direct raakt aan de volksgezondheid, is hergebruik van data bijzonder waardevol. Daarom vraagt ZonMw expliciet om een heldere strategie voor data deling in je subsidieaanvraag. ZonMw hanteert een eigen ‘Data Sharing Policy’ die aangeeft dat onderzoekers data zo open mogelijk moeten delen, tenzij er goede redenen zijn om dat niet te doen — bijvoorbeeld privacy of ethische bezwaren.
In dat geval moet je helder uitleggen waarom, en wat je wél doet om de data toegankelijk te maken binnen die grenzen. Een belangrijk detail: ZonMw vindt het niet genoeg om alleen de ruwe data te delen.
Ze verwachten ook metadata, gebruikte vragenlijsten, codeboeken en documentatie. Zonder die context is data voor anderen vaak onbruikbaar.
Kortom: documentatie is geen extraatje, het is essentieel.
Wat moet er concreet in je subsidieaanvraag staan?
Samenvattend verwachten NWO en ZonMw het volgende: Mist je een van deze onderdelen, dan is dat een rood licht bij de beoordeling. Niet omdat je onderzoek slecht is, maar omdat subsidiegevers willen weten dat hun investering blijvende waarde heeft.
- Een Data Management Plan (DMP) dat duidelijk beschrijft hoe je omgaat met FAIR-principes. Geen generiek document, maar een plan dat specifiek is voor jouw project.
- Metadata en standaarden: welke metadata je gaat aanmaken, en volgens welke standaarden (bijvoorbeeld Dublin Core of domein-specifieke vocabulaires).
- Een duurzame repository: waar je data na afloop wordt opgeslagen, met een persistent identifier (zoals een DOI).
- Licentie en toegangsregeling: onder welke licentie je data deelt (bijvoorbeeld Creative Commons BY 4.0), en hoe anderen toegang kunnen krijgen als de data niet open zijn.
- Data kwaliteit en documentatie: hoe je zorgt voor betrouwbare, goed beschreven data die anderen kunnen begrijpen en hergebruiken.
Hoe begin je eraan zonder te verzanden?
Veel onderzoekers vinden FAIR data overweldigend. Voorkom de meest gemaakte fouten en ontdek waar je begint. Welke tools gebruik je?
En hoe schrijf je een DMP dat echt werkt? Gelukkig hoef je het niet alleen te weten. Op accelerateopenscience.nl vind je praktische handreikingen, voorbeelden en tips specifiek voor Nederlandse onderzoekers.
Denk aan stappenplannen, links naar templates en uitleg in begrijpelijke taal — zonder jargon.
Daarnaast bieden veel universiteiten ondersteuning via hun bibliotheek of data stewardship-team. Die mensen helpen je graag met het opstellen van een DMP, het kiezen van de juiste repository of het toepassen van metadata-standaarden. Gebruik die hulp — het is er voor een reden.
En onthoud: FAIR data is geen eindstation, maar een proces. FAIR data voor promovendi: wat je vanaf dag één moet bijhouden is daarbij een goed startpunt, maar je hoeft niet alles direct perfect te hebben.
Maar je moet laten zien dat je er serieus mee bezig bent.
Dat maakt het verschil tussen een aanvraag die overtuigt — en één die niet verder komt.