ORCiD voor onderzoekers: hoe koppel je jouw dataset aan jouw onderzoekersidentiteit

Stel: je hebt maanden gewerkt aan een dataset. Je deelt deze open, precies zoals de FAIR-data principes voorschrijven.

Maar dan gebeurt er iets vervelend. Iemand anders gebruikt jouw data, publiceert er een artikel over, en jij komt niet eens in de vermelding. Geen naam, geen link, geen credit. Klinkt als een nachtmerrie?

Het gebeurt vaker dan je denkt. De oplossing is simpel: koppel je dataset aan je ORCiD.

In dit artikel leg ik uit wat ORCiD is, waarom het specifiek voor datasets zo belangrijk is, en hoe je het in de praktijk voor elkaar krijgt.

Geen droge theorie, maar gewoon stap voor stap.

Wat is ORCiD eigenlijk?

ORCiD staat voor Open Researcher and Contributor ID. Het is een unieke, persoonlijke code die aan jou als onderzoeker is gekoppeld.

Denk aan het als je persoonlijke paspoort in de wetenschappelijke wereld. De code ziet er bijvoorbeeld zo uit: 0000-0002-1234-5678.

Die code is permanent. Ook als je van universiteit wisselt, je naam verandert, of je in een ander land gaat werken. Jij blijft jij, en je ORCiD blijft hetzelfde.

Op je ORCiD-profielpagina verzamel je al je onderzoeksactiviteiten: publicaties, datasets, projecten, beurzen, alles. De cijfers zijn indrukwekkend.

Wereldwijd zijn er inmiddels meer dan 14 miljoen ORCiD-profielen aangemaakt. In Nederland wordt het gebruik sterk gestimuleerd door de VSNU en de universiteiten. Steeds meer fondsen, zoar NWO en ZonMw, vragen expliciet om je ORCiD bij aanvragen. Het is geen optie meer, het wordt verwacht.

Waarom koppelen aan datasets zo belangrijk is

Publicaties hebben al lang een duidelijke auteur. Maar datasets? Die zweven vaak los.

Ze belanden in een repository, krijgen een DOI, en dan is het: wie heeft dit eigenlijk gemaakt? Dat is een probleem. En ORCiD lost het op.

Door je dataset aan je ORCiD te koppelen, bereik je vier dingen tegelijk. Ten eerste: herkenning.

Jij krijgt de credit voor het werk dat je hebt geleverd. Ten tweede: vindbaarheid. Andere onderzoekers kunnen jouw datasets makkelijker terugvinden via je profiel. Ten derde: reproduceerbaarheid. Wie de data wil controleren, weet precies bij wie ze moeten zijn.

En ten vierde: verantwoordelijkheid. Bij vragen over data kwaliteit of ethiek is duidelijk wie de maker is.

Dit sluit nauw aan bij de FAIR-data principes: Findable, Accessible, Interoperable, en Reusable.

ORCiD versterkt met name het F en het R. Jouw data wordt vindbaar én herbruikbaar omdat de maker identificeerbaar is.

Zo koppel je jouw dataset aan je ORCiD

Goed nieuws: het is eenvoudiger dan je denkt. Er zijn een paar manieren, en de meeste werken automatisch zodra je eenmaal begint.

Via een data repository (de makkelijkste manier)

De meeste onderzoekers uploaden hun datasets naar een repository zoals Zenodo, Figshare, Dryad of DANS Data Station. Bij het uploadproces vraagt deze platforms je om je ORCiD in te voeren. Vaak kun je zelfs inloggen met je ORCiD-account.

De repository koppelt dan automatisch jouw identiteit aan de dataset. Zenodo, dat wordt beheerd door CERN, is hiervoor een mooi voorbeeld.

Via metadata

Tijdens het uploaden zie je een veld waar je je ORCiD invoert of waarmee je via ORCiD kunt inloggen.

De dataset krijgt een DOI, en in de metadata staat jouw ORCiD vermeld als creator. Figshare werkt vergelijkbaar. Het kost je letterlijk een minuut extra. Elke dataset heeft metadata: titel, beschrijving, datum, keywords, en de maker. In die metadata kun je je ORCiD opnemen.

Veel repositories doen dit automatisch zodra je je ORCiD hebt gekoppeld, maar het is goed om te controleren of het er echt staat. Waarom is dit belangrijk?

Via DataCite

Omdat metadata de manier is waarop computers en zoekmachines datasets vinden en begrijpen. Als je ORCiD in de metadata staat, kunnen systemen zoals Google Dataset Search of de ORCiD-database zelf jouw dataset aan jou koppelen. Zonder die koppeling blijft de dataset voor machines anoniem.

DataCite is de organisatie die DOIs uitgeeft voor datasets. Als je een DOI wilt aanvragen voor je dataset, kun je via DataCite je ORCiD direct koppelen aan die DOI.

Dit gebeurt via het metadata-schema van DataCite, waar een veld is voor "creator" met een ORCiD-identifier. Dit is vooral handig als je datasets publiceert via een instituut of een tijdschrift dat DataCite gebruikt. De meeste Nederlandse universiteiten werken via DANS, dat op zijn beurt weer via DataCite DOIs uitgeeft.

Dus als je via DANS Data Station je data deelt, zit je ORCiD er automatisch bij.

Via je ORCiD-profiel zelf

Maar check het altijd even. Je kunt datasets ook handmatig toevoegen aan je ORCiD-profiel. Log in op orcid.org, ga naar je profiel, en klik bij "Works" op "Add works".

Je vult de essentiële metadata van je dataset in, inclusief de DOI als die er is. Zo verschijnt de dataset op je profiel, zelfs als de repository de koppeling niet automatisch heeft gemaakt.

Let op: ORCiD noemt datasets en publicaties allebei "works". Het platform maakt zelf geen onderscheid.

Maar in de metadata kun je aangeven om welk type werk het gaat, zodat het duidelijk is.

Tips om het écht goed te doen

Een paar praktische tips om het maximale uit je ORCiD te halen als het gaat om datasets.

Voeg je ORCiD toe aan je emailhandtekening. Klinkt simpel, maar het werkt. Collega's en samenwerkingspartners zien het, en het normaliseert het gebruik.

Gebruik dezelfde naam op al je onderzoeksoutput. Als je soms met je volledige naam publiceert en soms met alleen je initialen, wordt het lastig voor systemen om alles aan elkaar te koppelen. Kies een consistente naam en gebruik die overal. Check je ORCiD-profiel regelmatig. Soms worden publicaties of datasets automatisch toegevoegd via systemen zoals Crossref of DataCite. Soms klopt iets niet.

Neem vijf minuten om te controleren of alles er staat en correct is.

Stel je privacy goed in. Op je ORCiD-profiel kun je per item kiezen of het publiek, alleen vertrouwde partijen, of alleen jij te zien is. Voor datasets die je open deelt, kies je natuurlijk "publiek". Maar je profielgegevens kun je desgewenst beperkter instellen.

Wat als je ORCiD nog niet hebt?

Dan is nu het moment om er een aan te maken. Ga naar orcid.org, klik op "Register", en vul je gegevens in.

Het registratie duurt ongeveer een minuut. Je hebt geen speciale toegang of uitnodiging nodig.

Iedereen kan een ORCiD aanmaken, en het is gratis. Na registratie kun je direct beginnen met het koppelen van je bestaande publicaties en datasets. ORCiD zoekt automatisch naar werken die aan jou gekoppeld kunnen worden via systemen zoals Crossref, DataCite en Scopus. Je hoeft dus niet alles handmatig in te voeren.

Waarom je dit vandaag moet doen

Open Science is geen toekomstmuziek meer. Het is nu. De Europese Commissie, NWO, ZonMw, en de Nederlandse universiteiten vragen steeds vaker om transparantie, FAIR-data, en traceerbaarheid.

ORCiD is daarbij een fundament. Elke dataset die je deelt zonder ORCiD is een dataset zonder gezicht. Jij verdient beter. Jouw data verdient beter.

En de wetenschap verdient beter. Dus: maak je ORCiD aan als je die nog niet hebt. Koppel je datasets.

En zorg ervoor dat je werk zichtbaar is. Het kost je vijf minuten, en het levert je jarenlang voordeel op.