Stel je voor: je onderzoek wordt beoordeeld voordat je resultaten kent. Geen stress over of je wel een "mooie" uitkomst hebt, geen druk om significante p-waardes te forceren.
▶Inhoudsopgave
Klinkt dat als een droom? Dan is het tijd dat je kennismaakt met Registered Reports. Dit publicatieformaat is de afgelopen jaren een echte game-changer geweten in de wetenschappelijke wereld — en ook in Nederland begint het echt door te breken. Maar hoe werkt het precies, en welke journals accepteren het? We nemen je mee.
Wat zijn Registered Reports eigenlijk?
Registered Reports zijn een ander soort wetenschappelijk artikel. In plaats van je onderzoek te doen, de resultaten te schrijven en dan pas in te bij een journal, draait de volgorde bijna helemaal om.
Je dient je studie vóór de dataverzameling in bij een journal. De reviewers beoordelen dan je onderzoeksvraag, je methode en je analyseplan — dus alles behalve de resultaten.
Als je voorstel goedgekeurd wordt, krijgt je artikel zogenaamd "in-principle acceptance". Dat betekent: de journal beloven je artikel te publiceren, ongeacht wat de uitkomsten zijn. Geen significant resultaat? Geen probleem. De studie wordt gewoon gepubliceerd, zolang je het onderzoek netjes en volgens plan hebt uitgevoerd. Waarom is dat zo belangrijk?
Omdat het een einde maakt aan een van de grootste problemen in de wetenschap: publication bias.
Traditioneel worden vooral "positieve" of verrassende resultaten gepubliceerd. Studies die niets aantonen, verdwijnen in een la. Dat vertekent het beeld van de wetenschap. Registered Reports lossen dat op door kwaliteit van methode centraal te stellen, niet de richting van het resultaat.
Hoe werkt het stap voor stap?
Het proces van Registered Reports bestaat uit twee fasen. Simpel uitgelegd ziet het er zo uit:
Fase 1: Peer review vóór dataverzameling
Je schrijft een manuscript met je introductie, onderzoekshypothese, gedetailleerde methode en een vooraf geregistreerde analyseplan. Dit stuur je in bij een journal dat Registered Reports accepteert. Reviewers beoordelen of je onderzoeksvraag relevant is, of je methode sterk genoeg is, en of je analyseplan logisch is.
Na revisie krijg je ofwel een afwijzing, ofwel in-principle acceptance. Dat is het groene licht om te beginnen met data verzamelen.
Fase 2: Peer review na dataverzameling
Je voert het onderzoek uit zoals beschreven, voert de analyses uit en schrijft de resultaten en discussie erbij. Het volledige manuscript gaat opnieuw naar reviewers. Maar hier is het verschil: reviewers controleren nu vooral of je het onderzoek correct hebt uitgevoerd en of je conclusies aansluiten bij de data.
Ze beoordelen niet of de resultaten "interessant genoeg" zijn. Als alles klopt, wordt het artikel gepubliceerd.
Welke journals accepteren Registered Reports?
Het aantal journals dat Registered Reports accepteert groeit hard. Op dit moment bieden meer dan 300 journals wereldwijd dit formaat aan.
En het zijn niet marginaal tijdschriften — veel grote namen doen mee. Elsevier heeft een uitgebreid programma voor Registered Reports. Via hun auteurspagina kun je zien welke van hun tijdschriften het accepteren, en ze bieden duidelijke richtlijnen voor auteurs. Springer Nature doet het ook, net als Wiley en Taylor & Francis. Ook gespecialiseerde uitgevers zoals Royal Society Open Science, PLOS ONE en Nature Human Behaviour zijn voorlopers op dit gebied.
Voor Nederlandse onderzoekers is het goed om te weten dat je niet per se een "Nederlands" journal nodig hebt.
Registered Reports zijn een internationaal formaat. Je kunt gewoon bij een internationaal tijdschrift insturen, mits het jouw vakgebied dekt en het Registered Reports accepteert. De website cos.io/rr van het Center for Open Science houdt een overzicht bij van alle deelnemende journals, inclusief per discipline. Ben je benieuwd naar open peer review in Nederland? Ook daarover is steeds meer informatie beschikbaar.
Waarom stappen Nederlandse onderzoekers er (te) langzaam in?
Registered Reports zijn in Nederland nog niet mainstream, maar er gebeurt wel degelijk wat. Nederlandse universiteiten en onderzoeksinstellingen steeds vaker bewustwording rondom open science en reproduceerbaarheid.
De VSNU en organisaties als het Rathenau Instituut duwen actief voor transparanter onderzoek, en Registered Reports passen perfect in die beweging. Toch houden veel Nederlandse onderzoekers terug. Waarom? Ten eerste is er nog te weinig bekendheid.
Veel promovendi en postdocs weten niet eens dat het bestaat. Ten tweede voelt het onwennig: je moet je plannen al delen voordat je begonnen bent, en dat vraagt vertrouwen in het systeem.
En ten sommige leidinggevenden en beoordelingscommissies kennen het formaat niet en weten niet hoe ze het moeten meewegen in carrièrebeoordelingen. Maar dat verandert. Steeds meer Nederlandse onderzoekers publiceren via Registered Reports, en de ervaringen zijn positief. Het geeft rust in het onderzoeksproces, vermindert de druk om te "hakken" op resultaten, en verhoogt de geloofwaardigheid van je werk. Reviewers waarderen de methodologische sterkte, en lezers weten dat het resultaat niet gemanipuleerd is.
Praktische tips als je wilt beginnen
Wil je zelf een Registered Report schrijven? Een paar concrete tips om te starten:
1. Kies het juiste journal. Kijk op de lijst van het Center for Open Science en zoek een tijdschrift dat past bij jouw onderzoeksdomein.
Lees hun specifieke richtlijnen voor Registered Reports — die verschillen per uitgever. 2. Schrijf een sterk analyseplan. Dit is het hart van je in-principle submission. Hoe gedetailleerder en transparanter je beschrijft wat je gaat doen en waarom, hoe groter de kans op acceptatie. 3.
Neem voldoende tijd voor fase 1. Het reviewproces voor de eerste fase kan enkele weken tot maanden duren. Reken daarmee in bij je onderzoekstijdlijn. 4.
Betrek je begeleider. Bespreek het met je promoter of leidinggevende. Leg uit wat het is en waarom het waardevol is. Hoe meer zij erin geloven, hoe soepel het proces verloopt. 5. Wees transparant over afwijkingen. Als je tijdens het onderzoek iets moet aanpassen ten opzichte van je originele plan, beschrijf dat helder in het uiteindelijke manuscript. Transparantie is geen zwakte, het is juist de kern van het formaat.
De toemvast is helder
Registered Reports zijn geen trend die snel weer overwaait. Het is een structurele verbetering van hoe wetenschap werkt.
Het verschuift de focus van "wat heb je gevonden?" naar "hoe goed heb je het onderzoek opgezet?" En dat is precies wat de wetenschap nodig heeft. Voor Nederlandse onderzoekers is het moment nu. De infrastructuur is er, de journals doen mee, en de open-science-beweging geeft wind in de zeilen. Het enige wat nodig is, is dat de eerste stap wél wordt gezet.
Dus waar wacht je op? Schrijf die Registered Report, en laat je methode spreken — niet je resultaten.
Veelgestelde vragen
Wat is het belangrijkste verschil tussen een normaal wetenschappelijk artikel en een Registered Report?
Het belangrijkste verschil is dat bij een Registered Report de beoordeling van het onderzoeksvoorstel plaatsvindt vóórdat de data zijn verzameld.
Wat betekent "in-principle acceptance" in de context van Registered Reports?
In een traditioneel artikel wordt eerst het onderzoek uitgevoerd en vervolgens geschreven, waardoor de mogelijkheid bestaat dat resultaten worden gemanipuleerd of selectief gepresenteerd om een positief resultaat te laten zien. “In-principle acceptance” betekent dat de journal zich heeft verplicht om het artikel te publiceren, ongeacht de uiteindelijke resultaten van het onderzoek. Zolang het onderzoek correct is uitgevoerd volgens het oorspronkelijke plan, zal de journal het artikel publiceren, wat een belangrijke stap is in het bestrijden van publicatiebias.
Waarom is Registered Reports belangrijk voor het bestrijden van publicatiebias?
Registered Reports is cruciaal omdat het onderzoekers dwingt om hun onderzoeksvraag, methode en analyseplan vooraf te registreren. Dit voorkomt dat onderzoekers pas later hun methodologie aanpassen om een gewenst resultaat te bereiken, en zorgt ervoor dat de focus ligt op de kwaliteit van het onderzoek, niet op het verkrijgen van een positieve uitkomst. Als de reviewers het onderzoeksvoorstel afwijzen, kan de onderzoeker niet verder met het onderzoek. Dit dwingt onderzoekers om zorgvuldig na te denken over hun onderzoeksvraag en methode voordat ze beginnen, en vermindert de kans op het uitvoeren van onderzoeken die niet goed onderbouwd zijn.
Wat gebeurt er als de reviewers bij fase 1 van Registered Reports afwijzen het onderzoeksvoorstel?
In fase 2 focussen de reviewers primair op de correctheid van de uitvoering van het onderzoek en de consistentie tussen de resultaten en het oorspronkelijke analyseplan.
Hoe verschillen de reviewers in fase 2 van het Registered Reports proces van de reviewers in fase 1?
Ze beoordelen niet of de resultaten "interessant" of "significant" zijn, waardoor de druk om positieve resultaten te presenteren afneemt.