Je werkt in een Nederlands lab, je onderzoeksgroep wil eindelijk af van die oude papieren labjournaals, en je staat voor de keuze: RSpace of eLabFTW. Twee serieuze kandidaten, maar totaal verschillende dieren. Laten we ze naast elkaar leggen, zodat jij een weloverwogen keuze kunt maken.
▶Inhoudsopgave
Wat is een elektronisch labjournaal en waarom maak je er niet zomaar een keuze?
Een elektronisch labjournaal, of ELN, is meer dan een digitaal notitieblok. Het is waar je experimenten documenteert, data opslaat, samenwerkt met collega's, en waarop je later kunt terugvallen voor publicaties, audits of subsidieaanvragen.
In Nederland stijgt de druk om onderzoeksdata goed te organiseren: de VSNU en NWO vragen steeds vaker om FAIR-data en een helder datamanagementplan. Een goed ELN helpt je daarbij. Maar niet elk platform is even geschikt voor elke onderzoeksgroep. Daarom deze vergelijking.
RSpace: de allrounder met sterke integraties
RSpace is een cloudgebaseerd elektronisch labjournaal dat zich richt op onderzoekers in zowel de levenswetenschappen als de natuurwetenschappen. Het platform is ontwikkeld met een duidelijke focus op samenwerking en interoperabiliteit.
Sterke punten van RSpace
RSpace blinkt uit in integratie met andere tools. Denk aan directe koppelingen met Google Drive, OneDrive, Figshare en Dataverse.
Dat betekent dat je bestanden niet steeds hoeft te downloaden en opnieuw te uploaden. Je werkt vanuit één omgeving, en je data blijft waar het hoort. Daarnaast biedt RSpace een intuïtieve editor die lijkt op Word of Google Docs.
Voor veel onderzoekers is dat een groot voordeel: je hoeft geen weken te besteden aan het leren van een nieuw systeem. De leercurve is laag, en je kunt snel aan de slag. Wat betreft prijzen: RSpace biedt een gratis versie voor individuele onderzoekers met beperkte opslag. Voor groepen en instituten gelden aangepaste tarieven, meestal op basis van het aantal gebruikers en de gewenste opslagcapaciteit.
De exacte prijzen zijn opvraagbaar via hun website, maar verwacht niet de goedkope optie van de twee.
Waar RSpace minder sterk in is
RSpace is cloudgebaseerd, wat betekent dat je afhankelijk bent van een internetverbinding. Voor onderzoekers in veldwerk of op locaties met slechte connectiviteit kan dat een nadeel zijn.
Daarnaast is het platform minder gericht op specifieke laboratoriumworkflows, zoals sampletracking of inventarisbeheer. Als je dat nodig hebt, zul je aanvullende tools moeten gebruiken.
eLabFTW: open source, gratis, en gebouwd voor labs
eLabFTW is een open-source elektronisch labjournaal ontwikkeld door onderzoekers, voor onderzoekers. Het project is begonnen aan de Universiteit van Bordeaux en wordt wereldwijd gebruikt, ook in Nederlandse onderzoeksgroepen die moderne tools gebruiken.
Waar eLabFTW schittert
Het grote woord hier is vrijheid: je kunt het zelf installeren, aanpassen, en je data blijft volledig onder jouw controle. Het meest opvallende voordeel? Het is gratis. eLabFTW is open-source software, wat betekent dat je het zelf kunt hosten op je eigen server. Geen abonnementskosten, geen verrassingen op de rekening.
Voor kleine onderzoeksgroepen of groepen met een beperkt budget is dat een enorm pluspunt. Maar gratis betekent niet incompleet. eLabFTW heeft een ingebouwde inventarismodule waarin je chemicaliën, monsters en apparatuur kunt beheren.
Je kunt experimenten taggen, doorzoeken, en exporteren als PDF of JSON. Er is ook een rechtenstructuur waarmee je kunt bepalen wie welke gegevens mag zien of bewerken, handig voor groepen met meerdere onderzoekers of studenten.
De keerzijde van eLabFTW
Daarnaast ondersteunt eLabFTW FAIR-data principes door het mogelijk te maken om metadata toe te voegen aan experimenten en bestanden. Dat sluit goed aan bij de eisen van Nederlandse subsidiegevers. Open source heeft een prijs, alleen dan niet in geld maar in tijd en technische kennis. Als je eLabFTW zelf host, heb je een server nodig en iemand die het onderhoudt.
Er zijn wel managed hosting-opties beschikbaar via derden, maar die brengen weer kosten met zich mee. De gebruikersinterface is functioneel, maar niet even strak en modern als die van RSpace.
Het voelt meer als een gereedschap dan als een ervaring. Als je team gewend is aan strakke, commerciële software, kan de overstap even wennen zijn.
De grote lijnen naast elkaar
| RSpace | eLabFTW | |
|---|---|---|
| Kosten | Freemium / abonnement | Gratis (open source) |
| Hosting | Cloud | Zelf hosten of via derden |
| Integraties | Sterk (Drive, Figshare, Datavers) | Beperkter, via API |
| Inventarisbeheer | Niet ingebouwd | Wel ingebouwd |
| Gebruiksvriendelijkheid | Hoog | Gemiddeld |
| Data controle | Bij derde partij | Volledig bij jou |
| FAIR-data ondersteuning | Ja | Ja |
Dus welke kies jij?
Het hangt af van jouw situatie. Als je een groep bent die snel wil starten, weinig technische ondersteuning heeft, en waarde hecht aan integraties met andere tools, dan is RSpace de logische keuze.
Het is gebruiksvriendelijk, betrouwbaar, en je hoeft je niet druk te maken om servers of updates. Maar als je volledige controle wilt over je data, een beperkt budget hebt, of specifieke labbehoeften zoals inventarisbeheer, dan is eLabFTW een uitstekende optie. Vooral voor groepen met technische ondersteuning of ervaring met open-source software is het een krachtig en toekomstbestendig platform. Onafhankelijk van je keuze: het belangrijkste is dat je begint.
Een digitaal labjournaal, hoe simpel ook, is altijd beter dan een stapel losse notities of een Excel-bestand met twintig tabbladen. In tijden waarin Open Science, FAIR-data en reproduceerbaarheid steeds belangrijker worden, is een goed ELN geen luxe. Het is noodzaak.