Stel je net een mooi onderzoek af. Je bent trots op het resultaat, maar dan begint het wachten: weken, soms maanden voordat een tijdschrift je artikel beoordeelt. Best frustrerend, toch?
▶Inhoudsopgave
Gelukkig hoeft dat niet meer. Tegenwoordig kunnen onderzoekers hun werk als preprint publiceren — dus vóór de officiële peer review.
Zo deel je snel je bevindingen, krijgt je feedback van collega’s en claim je als het ware jouw ideeën in de wetenschappelijke wereld. Maar waar moet je dat dan doen? Er bestaan verschillende preprint servers, en niet allemaal zijn even geschikt voor elk vakgebied. In dit artikel bekijken we drie grote spelers: bioRxiv, arXiv en SocArXiv.
We leggen uit wat ze doen, voor wie ze bedoeld zijn, en welke het beste bij jouw onderzoek past.
Want laten we eerlijk zijn: tijd is geld — ook in de wetenschap.
Wat zijn preprint servers eigenlijk?
Preprint servers zijn online platforms waar je je wetenschappelijke artikelen kunt uploaden voordat ze zijn beoordeeld door een tijdschrift. Denk aan ze als een soort openbare kluis voor nieuwe kennis.
Iedereen kan er gratis naar kijken, en jij behoudt het auteurschap — zonder dat je al door een lang reviewproces hoeft.
Belangrijk om te weten: een preprint vervangt geen peer review. Het is juist een tussenstap. Je verspreidt snel wat je hebt gevonden, terwijl je tegelijkertijd solliciteert bij een tijdschrift.
Veel journals accepteren dat je eerst een preprint plaatst — integendeel, sommigen moedigen het zelf aan! En in Nederland? Daar wordt open science serieus genomen. Universiteiten, de VSNU en organisaties zoals het DANS-kenniscentrum stimuleren onderzoekers om transparant en toegankelijk te werken. Preprints passen perfect in die filosofie.
bioRxiv: dé plek voor biologen
Werken in de biologie? Dan is bioRxiv waarschijnlijk jouw beste vriend.
Deze server richt zich uitsluitend op biologische wetenschappen — van genetica tot ecologie, van immunologie tot evolutiebiologie. Lancierd in 2013 door het Cold Spring Harbor Laboratory, groeide bioRxiv razendsnel. Inmiddels heeft het meer dan 180.000 preprints ontvangen, met miljoenen downloads per jaar.
Het platform is gratis toegankelijk, accepteert meerdere bestandsformaten (zoals PDF en LaTeX), en integreert met data-archives zoals Dryad en Figshare.
Handig als je ook datasets wilt delen. Wat bioRxiv extra aantrekkelijk maakt: er is geen formeel peer review, maar de community is actief. Collega’s kunnen reageren, verbeteringen suggereren, en soms zelfs informeel reviewen.
Bovendien wordt bioRxiv door steeds meer tijdschriften erkend als legitieme stap in het publicatieproces. Kortom: als je in de biologie werkt en snel wilt delen wat je hebt ontdekt, is bioRxiv logischerwijs jouw eerste keuze.
arXiv: de grootvader van preprint servers
Ken je arXiv? Dan weet je waarschijnlijk al dat dit één van de oudste en meest gerespecteerde preprint servers ter wereld is.
Opgericht in 1991 door Paul Ginsparg (toen nog aan de Los Alamos National Laboratory), begon het als een simpele manier om fysica-papers snel te verspreiden.
Vandaag de dag is het een pilier van de wetenschappelijke infrastructuur. arXiv richt zich op STEM-vakgebieden: natuurkunde, wiskunde, informatica, statistiek, astronomie, biologie (theoretisch), en ingenieurswetenschappen. Het platform bevat inmiddels meer dan 2 miljoen preprints — en dat aantal groeit dagelijks.
Een uniek kenmerk van arXiv is het zogenaamde endorsement systeem. Om te voorkomen dat het platform vol loopt met onzin, moet je bij je eerste inzending een ervaren onderzoaker in jouw vakgebied vragen om jouw werk te “endorsen”. Daarna kun je zelfstandig publiceren. Het is geen peer review, maar wel een soort kwaliteitsfilter.
En ja: veel baanbrekende ontdekkingen — denk aan zwarte gaten of quantumcomputers — verschenen eerst op arXiv.
Pas later volgde de officiële publicatie. Dat zegt genoeg over de impact van dit platform. Kortom: als je in STEM werkt en snel wilt claimen wat je hebt gevonden, is arXiv de gouden standaard.
SocArXiv: open science voor sociale wetenschappers
De sociale wetenschappen hadden lang geen eigen preprint server. Tot SocArXiv in 2017 het licht zag. Wil je weten welke regels gelden voor preprints in Nederland?
Opgezet door het Open Science Framework (OSF) en gesteund door onder meer de Universiteit van Maryland, biedt het een thuisbasis voor onderzoekers in sociologie, psychologie, economie, politieke wetenschappen, communicatiewetenschappen en aanverwante velden. Wat SocArXiv bijzonder maakt?
De focus op open peer review. In tegenstelling tot bioRxiv en arXiv, kun je hier je preprint expliciet ter review aanbieden aan andere wetenschappers. Die geven dan feedback — zichtbaar voor iedereen. Transparantie dus, geheimzinnigheid voorbij.
Het platform is gratis, gebruikt open standaarden, en accepteert zowel PDF als Markdown.
Hoewel het aantal preprints (rond de 10.000) nog bescheiden is vergeleken met arXiv of bioRxiv, groeit de community gestaag. En juist die openheid maakt het aantrekkelijk voor onderzoekers die geloven in samenwerking boven competitie. Kortom: als je in de sociale wetenschappen werkt en waarde hecht aan transparante, gemeenschapsgedreven wetenschap, is SocArXiv dé plek voor jou.
Welke preprint server kies jij?
De keuze is eigenlijk best eenvoudig: Natuurlijk kun je ook op meerdere platforms publiceren — mits het vakgebied zich leent voor overlap. Maar kies vooral één primaire server.
- Biologie of levenswetenschappen? → bioRxiv
- Natuurkunde, wiskunde, informatica of techniek? → arXiv
- Sociologie, psychologie, economie of politiek? → SocArXiv
Zo bouw je een duidelijk profiel op, en weet je collega’s waar ze je werk kunnen vinden.
En onthoud: publiceren als preprint betekent niet dat je afziet van peer review. Het betekent juist dat je eerder deelneemt aan het wetenschappelijke gesprek.
Je versnelt de verspreiding van kennis, vergroot je zichtbaarheid, en draagt bij aan een opener, eerlijker wetenschap. In Nederland, waar open science steeds belangrijker wordt, is dat geen luxe — het is noodzaak. Dus waar wacht je nog op? Upload die preprint!