Stel: je hebt net een onderzoek afgerond. De resultaten zijn sterk, maar het peer review duurt nog maanden.
▶Inhoudsopgave
Wat als je nu al je werk kunt delen met de wereld?
Dat is precies waar preprints voor bedoeld zijn. In Nederland groeit het gebruik van preprints flink, maar veel onderzoekers weten niet helemaal waar ze moeten beginnen. Welke server past bij jouw vakgebied?
En wat zijn de regels als je een preprint publiceert? Dat lees je hier.
Wat is een preprint eigenlijk?
Een preprint is een wetenschappelijk artikel dat je publiceert voordat het beoordeeld is door andere experts (peer review). Je zet het online, altijd vrij toegankelijk, en iedereen kan het lezen, citeren en erop voortbouwen.
Het is geen vervanging voor een gepubliceerd artikel, maar eerder een manier om sneller je werk te delen.
Denk aan het als een werkversie die al wel volledig en serieus is, maar nog niet definitief. Belangrijk om te weten: de meeste tijdschriften accepteren het prima als je eerder een preprint hebt gepubliceerd. Dus geen zorgen dat je daarmee je publicatiekansen verpest.
Waarom preprints publiceren?
Peer review kan maanden duren, soms wel een jaar. Intussen zit je onderzoek in een lade.
Met een preprint deel je het direct. Je krijgt sneller feedback, je claimt een vinding of bevinding, en je bouwt eerder zichtbaarheid op. In Nederland wordt preprints steeds meer gewaardeerd.
Organisaties als de VSNU, NWO en universiteiten stimuleren open science, en preprints passen perfect in die visie.
Sommige beursaanvragen vragen zelfs of je resultaten vrij beschikbaar zijn. Een preprint helpt daarbij.
Welke preprintservers bestaan er voor Nederlandse onderzoekers?
Er is geen enkele Nederlandse preprintserver die alles dekt. In plaats daarvan gebruiken Nederlandse onderzoekers internationale servers, gekozen op basis van hun vakgebied.
arXiv — natuurkunde, wiskunde, informatica en meer
Hier een overzicht van de belangrijkste. arXiv is de grootste en bekendste preprintserver ter wereld, opgericht in 1991. Het dekt natuurkunde, wiskunde, informatica, kwantumbiologie, statistiek en aanverwante gebieden. Als je in een van deze vakgebieden werkt, is arXiv vrijwel standaard.
bioRxiv en medRxiv — biologie en gezondheidswetenschappen
De server screent inzendingen niet op wetenschappelijke kwaliteit, maar wel op relevantie en serieuze inhoud.
SSRN — sociale wetenschappen en geesteswetenschappen
Je hebt een aanbevolen persoon nodig voor je eerste inzending, maar daarna kun je zelf publiceren. Voor levenswetenschappers is bioRxiv de plek. Het is opgericht in 2013 en is uitgegroeid tot een enorme server met tienduizenden preprints. Voor medische en gezondheidswetenschappelijk onderzoek is medRxiv de variant.
Beide servers worden gerund door Cold Spring Harbor Laboratory. Ze screenen op plagiaat, ethische normen en misleidende content, maar doen geen peer review.
PsyArXiv — psychologie
Tijdens de coronapandemie zijn bioRxiv en medRxiv enorm gegroeid, omdat snel delen van onderzoeksresultaten levensreddend bleek te zijn. SSRN (Social Science Research Network) is de grootste preprintserver voor de sociale wetenschappen. Denk aan economie, recht, politicologie, psychologie en communicatiewetenschap.
SSRN is eigendom van Elsevier, wat sommige mensen zorgen baart over commerciële belangen, maar het blijft een veelgebruikt platform.
OSF Preprints — alle vakgebieden
Je kunt makkelijk je preprint uploaden en krijgt direct zicht op downloads en citaties. PsyArXiv is een gratis, open source preprintserver specifiek voor psychologie. Het is opgericht door het Center for Open Science en draait op het Open Science Framework (OSF).
Als psycholoog is dit een logische keuze, vooral omdat het aansluit bij de open science-beweging binnen jouw vakgebied. Het Open Science Framework biedt met OSF Preprints een algemene server die alle disciplines dekt.
Zenodo — onderzoeksoutput in brede zin
Het voordeel: je kunt je preprint koppelen aan onderliggende data, materialen en registraties. Dat maakt je transparanter en sluit aan bij de FAIR-data principes die in Nederland steeds belangrijker worden.
Zenodo is opgericht door CERN en wordt gefinancierd door de Europese Commissie. Het is technisch gezien geen preprintserver in de klassieke zin, maar je kunt er wel preprints, datasets, software en andere onderzoeksoutput publiceren. Alles krijgt een DOI, wat het goed citeerbaar maakt. Voor Nederlandse onderzoekers is Zenodo een fijne optie als je iets breder wilt publiceren dan alleen een artikel.
Wat zijn de regels bij het publiceren van een preprint?
Preprints lijken vrij, en dat zijn ze grotendeels. Toch zijn er een paar belangrijke dingen waar je op moet letten.
Controleer het beleid van je tijdschrift
De meeste tijdschriften accepteren preprints, maar niet allemaal. Soms mag je de preprint niet updaten na indiening, of moet je de preprint vermelden bij de inzending. Check altijd het beleid van het tijdschrift waar je heen wilt.
Websites van uitgevers zoals Elsevier, Springer Nature en Wiley hebben hier duidelijke pagina's over.
Je behoudt je rechten
Bij een preprint publiceer je zonder dat je auteursrechten afstaat. Dat is een groot voordeel. Voor andere publicatievormen is het goed om te weten wat je legaal mag delen op je eigen website.
Je kunt zelf kiezen welke licentie je toevoegt, bijvoorbeeld een Creative Commons-licentie. Dat maakt duidelijk hoe anderen je werk mogen gebruiken.
Een preprint is geen peer review
In Nederland wordt CC BY (naamsvermelding) steeds vaker aanbevolen, omdat het het meest open is.
Dit klinkt voor de hand liggend, maar het is belangrijk om te benadrukken. Een preprint is een werkversie. Het is niet beoordeeld door experts. Lezers moeten dat zelf in ogenschouw nemen.
Denk aan ethische verantwoordelijkheid
Voor jou als onderzoeker betekent het dat je nog steeds door het peer review-proces moet als je het artikel in een tijdschrift wilt publiceren. De preprint vervangt dat proces niet.
Zodra je preprint online staat, is het publiekelijk toegankelijk. Dat betekent dat ook journalisten het kunnen vinden en verslaan. Zorg er daarom voor dat je preprint solide is, dat je data kloppen, en dat je ethische goedkeuring op orde is als je met menselijke proefpersonen werkt. Een preprint halverwege is soms lastiger uit de wereld te halen dan je denkt.
Preprints en de Nederlandse open science-beweging
In Nederland zit er veel beweging in open science. De Nationale Wetenschapsagenda, NWO en de VSNU zetten in op transparant en toegankelijk onderzoek.
Preprints passen daar perfect in. Universiteiten zoals Utrecht, Leiden en Groningen hebben hun eigen beleid rondom open science, en steeds meer onderzoeksgroepen moedigen preprints aan, waarbij ze ook rekening houden met specifieke embargo-periodes per vakgebied.
Het Open Access beleid en de VSNU-akkoorden, waarbij al het publiek gefinancierde onderzoek vrij toegankelijk moet zijn, versterken die trend verder. De boodschap is dus: preprints zijn geen niche-meer. Ze zijn een normaal onderdeel van het wetenschappelijke proces geworden, ook in Nederland. Of je nu werkt in de natuurkunde, psychologie of rechtswetenschap, er is een server die bij jouw vakgebied past.
Kies degene die het beste aansluit bij jouw discipline, check het tijdschriftbeleid, en ga aan de slag.
De wetenschap wacht niet, en jouw onderzoek hoeft dat ook niet te doen.
Veelgestelde vragen
Wat is precies een preprint en waarom zou ik er een maken?
Een preprint is een wetenschappelijk artikel dat je online deelt voordat het is beoordeeld door experts. Het is een manier om je onderzoek snel te delen, feedback te krijgen en je claim te versterken, zelfs voordat het bij een tijdschrift is gepubliceerd.
Hoe beïnvloedt het publiceren van een preprint mijn kansen op een publicatie in een traditioneel tijdschrift?
Zo kun je sneller zichtbaarheid creëren en je onderzoek verder ontwikkelen. Hoewel sommige tijdschriften het publiceren van een preprint ontmoedigen, accepteren de meeste tijdschriften preprints prima, zolang je dit vooraf aangeeft.
Welke soorten preprintservers zijn er beschikbaar voor Nederlandse onderzoekers, en welke is het meest geschikt voor mijn vakgebied?
Het delen van een preprint kan zelfs je publicatiekansen vergroten, omdat het je onderzoek sneller onder de aandacht brengt en feedback oplevert. Er zijn verschillende preprintservers die geschikt zijn voor Nederlandse onderzoekers, zoals arXiv (voor natuurkunde, wiskunde en informatica), bioRxiv (voor biologie en gezondheidswetenschappen) en SSRN (voor sociale wetenschappen en geesteswetenschappen. De beste server voor jou hangt af van het specifieke vakgebied van je onderzoek.
Wat zijn de belangrijkste voordelen van het gebruik van een preprintserver in plaats van te wachten op peer review?
Het grootste voordeel is de snelheid. Door je onderzoek via een preprintserver te delen, krijg je direct feedback van de wetenschappelijke gemeenschap en kun je je werk sneller verspreiden.
Wat is de rol van organisaties zoals de VSNU en NWO ten aanzien van preprints?
Dit kan leiden tot nieuwe inzichten en een vroege claim op je bevindingen, wat belangrijk is voor je carrière. Organisaties zoals de VSNU, NWO en universiteiten stimuleren open science en preprints passen hier perfect bij. Ze zien preprints als een waardevolle manier om onderzoek te verspreiden en de transparantie in de wetenschap te bevorderen, en sommige beursaanvragen vereisen nu het delen van resultaten via een preprintserver.