Stel je voor: je hebt maandenlang onderzoek gedaan, je artikel is eindelijk af, en dan moet je uitzoeken hoe je het open access kunt publiceren zonder je portemonnee te plunderen. Gelukkig zijn er de VSNU-akkoorden.
▶Inhoudsopgave
Maar sinds 2024 is er best wel wat veranderd. Tijd om er eens goed in te duiken.
Wat zijn de VSNU-akkoorden eigenlijk?
VSNU staat voor Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten. Die organisatie onderhandelt namens alle Nederlandse universiteiten met uitgevers over zogenaalde "read-and-publish" akkoorden.
Kort gezegd: je universiteit betaalt een bedrag aan de uitgever, en daarmee kunnen onderzoekers uit Nederland zowel alle artikelen lezen als zelf gratis open access publiceren.
Geen extra kosten voor de onderzoeker. Best handig, toch? De afgelopen jaren hadden ze al deals met grote namen zoals Elsevier, Springer Nature, Wiley en Taylor & Francis. Maar na 2024 is er flink geschud in die lijst.
Wat is er veranderd na 2024?
Elsevier: geen verlenging meer
Dit is misschien wel de grootste verandering. Het akkoord met Elsevier liep af en is niet verlengd.
Springer Nature en Wiley: wel doorgegaan
Dat betekent dat Nederlandse onderzoekers vanaf 2025 niet meer automatisch gratis open access kunnen publiceren in Elsevier-tijdschriften via het VSNU-akkoord. Als je in een Elsevier-journal wilt publiceren, moet je dus zelf kijken naar andere opties, zoals het betalen van een Article Processing Charge of via een andere weg. Dit is een flinke omslag, want Elsever is nog steeds een van de grootste uitgevers ter wereld. Gelukkig zijn de akkoorden met Springer Nature en Wiley wel verlengd.
Taylor & Francis: ook verlengd
Dat betekent dat onderzoekers via hun universiteit nog steeds kunnen profiteren van open access publicatie in tijdschriften van deze uitgevers. Voor veel onderzoekers in de natuurwetenschappen en gezondheidszorg is dat nieuws om op te vieren.
Het akkoord met Taylor & Francis loopt door. Dit is vooral relevant voor onderzoekers in de sociale wetenschappen en geesteswetenschappen, waar dit uitgevershuis een groot aanbod heeft.
Wat betekent dit voor jou als onderzoeker?
Even samenvatten: als je in 2025 of later een artikel wilt publiceren, check dan altijd eerst of er nog een geldend akkoord is met de uitgever van je keuze.
De situatie is veranderd en dat vraagt om wat extra aandacht. Goed om te weten: de VSNU blijft onderhandelen over nieuwe akkoorden.
Het is dus niet uitgesloten dat er in de toekomst weer nieuwe deals komen, misschien zelfs weer met Elsevier. Houd daarom de website van je universiteit of de VSNU-site in de gaten voor updates.
Alternatieven voor open access publiceren
Geen akkoord met de uitgever van je droomjournal? Geen paniek. Er zijn meer manieren om open access te publiceren.
DOAJ en volledig open access tijdschriften
Er zijn duizenden tijdschriften die volledig open access zijn en waar je gratis kunt publiceren. De Directory of Open Access Journals, kortweg DOAJ, is een overzicht van al die tijdschriften. Vaak zijn die tijdschriften wel gepeerreviewd, dus je hoeft niet in te leveren op kwaliteit.
Preprint servers
Wil je snel verspreiden wat je hebt gepubliceerd? Overweeg dan een preprint server zoals arXiv, bioRxiv of SocArXiv.
Institutional repositories
Je upload je artikel, en iedereen kan het lezen. Let wel: een preprint vervangt geen formele publicatie, maar het is een manier om je werk snel beschikbaar te maken. Bijna elke Nederlandse universiteit heeft een eigen repository. Daar kun je je artikel na publicatie uploaden, zodat het toch open toegankelijk wordt.
Dit heet ook wel "green open access". Het voordeel: je kunt in elk tijdschrif publiceren dat je wilt, en toch een versie open beschikbaar stellen.
De grote lijn: Open Science blijft groeien
Ook al schommelt het landschap rond de VSNU-akkoorden, de richting is duidelijk. Open Science en open access publiceren worden steeds belangrijker.
Ook door Plan S, het Europese initiatief dat stelt dat publiek gefinancierd onderzoek open access moet worden gepubliceerd, waarbij je vaak APC-fondsen aan je universiteit kunt aanvragen.
De transformative agreements in Nederland zijn daar een onderdeel van, maar niet het enige. Als onderzoeker in Nederland zit je er sowieso goed bij. De infrastructuur voor open access is er, de kennis is er, en er zijn genoeg mensen op je universiteit die je kunnen helpen.
Neem bijvoorbeeld contact op met je universiteitsbibliotheek als je twijfelt over de beste manier om je werk open toegankelijk te maken. Kortom: de regels zijn veranderd, maar de mogelijkheden zijn er zeker nog. Blijf op de hoogte, check je opties, en publiceer vooral door.
Veelgestelde vragen
Wat zijn de VSNU-akkoorden precies en wat bieden ze onderzoekers?
De VSNU-akkoorden zijn overeenkomsten tussen Nederlandse universiteiten en uitgevers zoals Elsevier, Springer Nature en Wiley.
Wat is er veranderd met het akkoord met Elsevier sinds 2024?
Deze akkoorden zorgen ervoor dat Nederlandse onderzoekers gratis toegang hebben tot alle artikelen in de tijdschriften van deze uitgevers, en zelf ook gratis hun onderzoek open access kunnen publiceren zonder extra kosten. Het akkoord tussen de VSNU en Elsevier is in 2024 verlopen en niet verlengd. Dit betekent dat Nederlandse onderzoekers vanaf 2025 niet meer automatisch gratis open access kunnen publiceren in Elsevier-tijdschriften via het VSNU-akkoord, en zelf de kosten moeten betalen of andere publicatiepaden moeten onderzoeken.
Welke alternatieven zijn er voor open access publicatie als het VSNU-akkoord niet beschikbaar is?
Als er geen geldig VSNU-akkoord is met de uitgever, kunnen onderzoekers hun werk publiceren via Article Processing Charges (APC) bij andere tijdschriften, of via open access tijdschriften zoals DOAJ. Er zijn ook andere mogelijkheden, afhankelijk van de specifieke publicatie en de onderzoeksdoelstellingen.
Wat betekent het voor mij als onderzoeker om de situatie met de VSNU-akkoorden te begrijpen?
Het is cruciaal om vanaf 2025 altijd te controleren of er een geldig VSNU-akkoord is met de uitgever van je gekozen tijdschrift.
Wat zijn de mogelijkheden voor toekomstige VSNU-akkoorden?
Zo niet, dan moet je zelf de kosten voor open access publicatie dragen of andere publicatiekanalen overwegen. Houd de website van je universiteit en de VSNU-site in de gaten voor updates. De VSNU blijft momenteel onderhandelen over nieuwe akkoorden met uitgevers, waaronder Elsevier. Het is dus mogelijk dat er in de toekomst weer nieuwe deals komen, waardoor Nederlandse onderzoekers weer profiteren van gratis open access publicatie via het VSNU-akkoord.