Je hebt je Horizon Europe-aanvraag ingediend, misschien zelfs al een subsidie binnengehaald. Gefeliciteerd! Maar wist je dat er een hele reeks Open Science-verplichtingen aan vastzitten die veel aanvragers onderschatten?
▶Inhoudsopgave
En dat fouten hierin kunnen leiden tot uitkeringsproblemen, audits of zelfs terugvorderingen? Geen paniek. Met deze checklist weet je precies waar je aan moet denken, of je nu net begint of al midden in je project zit.
Waarom Open Science bij Horizon Europe niet optioneel is
Open Science is geen modewoord meer binnen Horizon Europe. Het is een harde verplichting. De Europese Commissie verwacht dat al het gefinancierde onderzoek zo open mogelijk wordt gepubliceerd, gedeeld en hergebruikt.
Dat geldt voor publicaties, onderzoeksdata, software en zelfs voor je onderzoeksmethodologie. De gedachte: publiek gefinancierd onderzoek hoort bij iedereen.
Voor Nederlandse aanvragers is dit in principe geen nieuw terrein. Nederland staat al jarenlang bekend als koploper in Open Science, mede dankzij het National Programme Open Science, de VSNU-akkoorden en het Plan S-initiatief van cOAlition S.
Maar Horizon Europe stelt specifieke eisen die afwijken van wat je misschien gewend bent uit nationale subsidiekanalen. En die details maken het verschil tussen een soepel verloop en een administratieve nachtmerrie.
Open Access publiceren: wat moet je weten?
Direct open toegankelijk, zonder uitzondering
Alle wetenschappelijke publicaties uit Horizon Europe-projecten moeten direct open toegankelijk zijn. Geen paywalls, geen embargo-periodes.
Je hebt twee opties: publiceren in een open access tijdschrift (de zogenaamde gold route) of je artikel direct plaatsen in een open repository zoals NARCIS of Zenodo (de green route).
In dat laatste geval moet de open access-versie direct bij publicatie beschikbaar zijn, zonder enige embargo. Een veelgemaakte fout: onderzoekers denken dat een preprint voldoende is. Dat is het niet.
De Open Research Europe-platform
Horizon Europe eist een definitieve, peer-reviewed versie of een geautoriseerde preprint met DOI. Zorg dus dat je publicatie altijd een Creative Commons-licentie heeft, bij voorkeur CC BY 4.0.
Dit is de standaard die de Europese Commissie aanbeveelt. De Europese Commissie biedt Open Research Europe aan als gratis publicatieplatform voor Horizon Europe-aanvragers. Publiceren via dit platform voldoet automatisch aan alle Open Science-vereisten. Het is geen verplichting, maar wel een handige optie, vooral voor onderzoekers die snel en zonder administratieve rompslop willen publiceren.
Data management: FAIR, FAIR, FAIR
Je Data Management Plan is geen bijzaak
Binnen zes maanden na aanvang van je project moet je een Data Management Plan (DMP) hebben opgesteld.
En niet zomaar een DMP: het moet voldoen aan de FAIR-principles, wat staat voor Findable, Accessible, Interoperable en Reusable. De Europese Commissie gebruikt hiervoor het sjabloon uit Horizon Europe Work Programme en verwacht dat je DMP regelmatie actualiseert, minimaal bij elke projectreview. Wat betekent dat concreet? Je data moet vindbaar zijn via een persistent identifier (zoals een DOI of Handle).
Toegankelijk via een repository met duidelijke toegangsvoorwaarden. Interoperabel door gebruik van standaardformaten en vocabularies.
Data delen: zo open mogelijk, zo gesloten als nodig
En herbruikbaar door een duidelijke licentie en goede documentatie. De DMP Online-tool van DANS (Data Archiving and Networked Services) is de standaardtool voor Nederlandse onderzoekers en sluit naadloos aan bij de Horizon Europe-vereisten.
Het uitgangspunt van Horizon Europe is: alle onderzoeksdata open delen, tenzij je een goede reden hebt om dat niet te doen. Dat klinkt simpel, maar in de praktijk zit het hem in de details. Privacygevoelige data, bedrijfsgevoelige informatie of data die beschermd is via intellectuele eigendomsrechten mogen worden afgeschermd.
Maar je moet dit altijd expliciet motiveren in je DMP en in de projectrapportages. Een praktische tip: gebruik gerenommeerde repositories zoals DANS-EASY, Figshare of Zenodo.
Deze platforms geven je data automatisch een persistent identifier en zorgen voor langetermijnarchivering. Dat scheelt je een hoop werk bij audits.
Open Science praktijk: meer dan alleen publicaties en data
Open Peer Review en Open Educational Resources
Horizon Europe gaat verder dan alleen open access en FAIR data. Het programme stimuleert ook open peer review, citizen science en het delen van onderwijsmateriaal.
Software en code onder Open Science
Dit zijn geen harde verplichtingen, maar wel zogenaamde encouraged practices. Ze kunnen je aanvraag sterker maken en laten zien dat je project echt impact heeft buiten de academische wereld.
Denk bijvoorbeeld aan het open beschikbaar stellen van lesmodules, het betrekken van burgers bij dataverzameling of het delen van negatieve onderzoeksresultaten.
Dit soort activiteiten wegen mee bij de evaluatie van je project en kunnen het verschil maken bij een hersubsidieaanvraag. Een vaak vergeten aspect: software en code die je ontwikkelt binnen een Horizon Europe-project vallen ook onder de Open Science-regels. De Europese Commissie verwacht dat je broncode openbaar beschikbaar maakt onder een OSI-goedgekeurde open source-licentie, tenzij er dwingende redenen zijn om dat niet te doen. Platforms zoals GitHub of GitLab zijn hiervoor de standaard, maar zorg ook voor archiving via Zenodo, dat automatisch een DOI koppelt aan je repository.
Compliance en monitoring: blijf alert
De Europese Commissie controleert écht
Denk niet dat de Open Science-vereisten alleen op papier bestaan. De Europese Commissie voert regelmatig controles uit, zowel tijdens het project als achteraf.
Bij Horizon 2020, het voorgangerprogramma, bleek dat gemiddeld 15 procent van de projecten tekortkomingen had in hun Open Science-naleving. De kans is groot dat de controles bij Horizon Europe alleen strenger worden. Wat kun je doen?
Houd een Open Science-logboek bij. Documenteer wanneer je data deelt, welke licenties je gebruikt en waarom je bepaalde keuzes maakt.
De rol van de RVO en Nederlandse ondersteuning
Dit kost weinig tijd tijdens het project, maar kan je enorm veel problemen besparen bij een audit.
Als Nederlandse aanvrager kun je terecht bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) voor vragen over Horizon Europe-subsidies. Voor Open Science-specifieke ondersteuning zijn er het National Coordination Point Open Science (LCR Open Science), de universiteitsbibliotheken en DANS. Deze organisaties bieden trainingen, templates en advies op maat. Gebruik ze, want de meeste diensten zijn gratis voor onderzoekers.
De essentiële checklist op een rijtje
Samenvatting voor als je het allemaal even snel wilt checken: Publicaties: direct open access, geen embargo, CC BY 4.0-licentie, persistent identifier (DOI). Data Management Plan: binnen zes maanden opgesteld, FAIR-principles toegepast, regelmatig geactualiseerd via DMP Online of vergelijkbaar tool.
Data deling: zo open mogelijk, uitsluitend afschermen met onderbouwde reden, langetermijnarchiving via erkende repository.
Software: open source-licentie, code beschikbaar via GitHub of vergelijkbaar platform, archiving via Zenodo. Monitoring: Open Science-logboek bijhouden, compliance documenteren, en voldoe aan de voorwaarden van ZonMw voor Open Science bij gebruik van Nederlandse ondersteuningsstructuren. Open Science binnen Horizon Europe hoeft geen kopzorg te zijn.
Met de juiste voorbereiding en een beetje discipline verwerf je het moeiteloos in je onderzoeksworkflow. En laten we eerlijk zijn: onderzoek dat open toegankelijk is, wordt vaker geciteerd, heeft meer impact en bereikt een breder publicus.
Dat is niet alleen goed voor de wetenschap, maar ook voor jouw carrière. Dus begin vandaag, niet morgen.
Veelgestelde vragen
Wat houdt Open Science precies in binnen Horizon Europe?
Open Science is een belangrijke verplichting binnen Horizon Europe, waarbij alle gefinancierd onderzoek zo open mogelijk gepubliceerd, gedeeld en hergebruikt moet worden. Dit betekent dat publicaties, onderzoeksdata, software en methodologieën toegankelijk moeten zijn voor iedereen, net zoals het onderzoek gefinancierd wordt door de publieke middelen.
Hoe moet ik mijn wetenschappelijke publicaties uit Horizon Europe-projecten openbaar maken?
Je hebt twee opties: publiceren in een open access tijdschrift (de ‘gold route’) of je artikel direct plaatsen in een open repository zoals NARCIS of Zenodo (de ‘green route’).
Wat is een Data Management Plan (DMP) en waarom is het belangrijk voor Horizon Europe?
Belangrijk is dat de open access-versie direct bij publicatie beschikbaar is, zonder embargo, en dat je publicatie altijd een Creative Commons-licentie heeft, bij voorkeur CC BY 4.0. Een Data Management Plan (DMP) is een plan waarin je beschrijft hoe je de data van je Horizon Europe-project gaat beheren. Het DMP moet voldoen aan de FAIR-principes (Findable, Accessible, Interoperable, Reusable) en moet binnen zes maanden na aanvang van het project opgesteld zijn.
Wat is het verschil tussen een preprint en een peer-reviewed publicatie in de context van Horizon Europe?
Het is essentieel voor het succes van je project en voldoet aan de eisen van de Europese Commissie. Horizon Europe vereist een definitieve, peer-reviewed versie of een geautoriseerde preprint met een DOI.
Waar kan ik publiceren om aan de Open Science-vereisten van Horizon Europe te voldoen?
Een preprint is vaak niet voldoende, omdat het nog niet door vakgenoten is beoordeeld. Zorg dus dat je publicatie altijd een Creative Commons-licentie heeft en voldoet aan de eisen van de Europese Commissie. De Europese Commissie biedt Open Research Europe aan als een gratis publicatieplatform. Door te publiceren via dit platform, voldoet je automatisch aan alle Open Science-vereisten, wat een handige en snelle manier is om je onderzoek te delen zonder administratieve rompslomp.