Open Science is geen optie meer. Het is gewoon hoe onderzoek werkt — of het moet het worden.
▶Inhoudsopgave
En als je subsidie aanvraagt bij NWO, dan merk je dat snel. Het beleid is aangescherpt, de verwachtingen zijn hoger, en als je niet op de hoogte bent, loop je het risico dat je aanvraag niet door de eerste selectie heen komt. Geen pretje. Maar geen paniek: we leggen het gewoon uit.
Wat is er veranderd in het NWO Open Science beleid voor 2026?
NWO heeft de afgelopen jaren steeds duidelijker gemaakt dat Open Science geen bijzaak is. Het hoort bij goed onderzoek. En in 2026 is dat nog eens extra benadrukt. De kern?
Alles wat met publieke geld wordt gefinancierd, moet ook echt toegankelijk zijn.
Open Access publiceren: geen discussie meer
Dat geldt voor publicaties, data, software — alles. Wat opvalt: NWO verwacht nu expliciet dat onderzoekers een Open Science-plan meenemen in hun aanvraag.
Niet als extra bijlage, maar als integraal onderdeel van het projectvoorstel. Denk aan hoe je data gaat delen, welke tools je openstelt, en hoe je zorgt voor reproduceerbaarheid. Als dat ontbreekt, wordt je aanvraag sneller afgewezen.
Open Access is al jaren een eis bij NWO, maar in 2026 is het nog strikter gehandhaafd.
Je moet je publicaties direct vrij toegankelijk maken — geen embargo, geen uitzonderingen. Dat betekent: geen betaalmuur, geen “later wel”. Als je artikel gepubliceerd wordt, moet iedereen het kunnen lezen. Zonder abonnement. En ja, dat kost soms geld.
FAIR data: van goedbedoeling naar standaard
Maar NWO vergoedt die kosten. Zolang je het maar opneemt in je budget.
Dus: reken het mee, en doe het gewoon. FAIR data — Findable, Accessible, Interoperable, Reusable — is geen buzzword meer.
Het is een eis. En NWO controleert daar ook op. Je moet aantonen dat je onderzoeksdata op een manier worden opgeslagen die anderen kunnen vinden en hergebruiken, ook als je moet voldoen aan de specifieke ZonMw-voorwaarden voor data en publicaties.
Dat betekent: metadata, duidelijke licenties, en opslag in betrouwbare repositories. Geen excuses meer als “het was maar een klein project”. Ook bij kleine projecten geldt: als het met publiek geld is betaald, is het open. Punt uit.
Wat betekent dit voor jou als onderzoeker?
Als je een aanvraag indient bij NWO, moet je nu duidelijk uitleggen hoe je het Nationale Programma Open Science toepast in je onderzoek.
Niet in abstracte termen, maar concreet. Hoe ga je om met data? Welke tools gebruik je? Hoe zorg je ervoor dat anderen jouw werk kunnen controleren of voortzetten?
Open Technologieprogramma 2026: nieuwe kansen
En let op: het gaat niet alleen om technische aspecten. Ook ethische kwesties tellen mee.
Denk aan privacy, inclusie, en transparantie. NWO kijkt naar het geheel.
Een interessant nieuw element is het Open Technologieprogramma 2026. Dit programma richt zich op innovatieve technologieën die bijdragen aan open wetenschap. Denk aan open hardware, open software, of nieuwe manieren om data te delen.
Open Mind 2026: ruimte voor creativiteit
Als je werkt aan zoiets, is dit jouw kans om financiering te krijgen — mits je aantoont dat het echt open is. Let op de deadlines: de inschrijving sluit op 15 april 2026.
Dus als je iets in pet hebt, begin nu met voorbereiden. Dan is er ook nog Open Mind 2026, een programma dat juist ruimte biedt voor onconventionele ideeën. Hier gaat het niet om grote projecten, maar om kleine, snelle experimenten die iets nieuws proberen in de toekomst van Open Science in Nederland.
Perfect als jij een idee hebt dat nog niet past in de bestaande structuren.
De subsidie is beperkt — maximaal €10.000 — maar het is een mooie manier om te testen of je idee werkt. En wie weet leidt het tot iets groters.
Wat moet je nu concreet regelen?
Geen tijd verloren. Hier is je actielijst:
- Lees het Werkprogramma 2026–2027 van Open Science NL. Daar staat precies wat de Nederlandse overheid verwacht. Niet alleen van NWO, maar van alle onderzoekers.
- Maak een Open Science-plan voor je volgende aanvraag. Denk aan data management, Open Access, en hergebruik.
- Check of je data FAIR zijn. Gebruik tools van DANS of 4TU.ResearchData om te zien of je op de goede weg bent.
- Bekijk de calls van NWO. Vooral het Open Technologieprogramma en Open Mind zijn relevant als je iets nieuws wilt doen.
- Praat met je bibliotheek of research support. Zij helpen je met Open Access, data plannen, en aanvraagformulieren.
De grote lijn: Open Science is geen extra last, het is kwaliteit
Veel onderzoekers zien Open Science nog als extra werd. Maar eigenlijk is het juist een manier om beter onderzoek te doen.
Als je data goed organiseert, als je methodes transparant uitlegt, als je resultaten deelt — dan wordt je werk betrouwbaarder, herbruikbaarder, en invloedrijker.
En NWO beloont dat. Letterlijk. Dus stop met uitstellen. Begin vandaag. Want 2026 is al begonnen — en de verwachtingen zijn duidelijk.
Veelgestelde vragen
Wat houdt het Open Technologieprogramma van NWO precies in?
Het Open Technologieprogramma (OTP) van NWO stimuleert onderzoek dat gericht is op het ontwikkelen van technologieën met een positieve impact op de samenleving. Het programma is breed en interdisciplinair, en moedigt samenwerking aan tussen verschillende disciplines. NWO wil zo innovatieve oplossingen stimuleren die daadwerkelijk een verschil maken.
Welke vijf kernprincipes definieren Open Science volgens de Vrije Universiteit Amsterdam?
De Vrije Universiteit Amsterdam omarmt Open Science en baseert zich op vijf belangrijke principes: transparantie, zodat de onderzoeksresultaten open en toegankelijk zijn; reproduceerbaarheid, zodat anderen het onderzoek kunnen nabootsen; samenwerking, om kennis te delen en te versterken; collectief voordeel, zodat de resultaten ten goede komen aan de gehele maatschappij; en gelijkheid, om ervoor te zorgen dat iedereen toegang heeft tot onderzoek.
Hoe ziet NWO de toekomst van het Nederlandse onderzoek in 2030?
NWO streeft naar een wetenschap die zowel verwondert als inspireert, en die actief betrokken is bij de samenleving. Het onderzoek in Nederland moet vernieuwend, aantrekkelijk en toonaangevend zijn, en de samenleving moet de waarde van nieuwsgierigheid en onderzoek waarderen.
Wat is precies de essentie van Open Science?
Dit vereist een open en transparante aanpak. Open Science is een manier van werken waarbij onderzoekers hun werk openlijk delen, zodat anderen er kennis van kunnen nemen, ervan kunnen leren en er verder op kunnen bouwen. Dit omvat het vrij beschikbaar stellen van onderzoeksresultaten, data en methoden, en het bevorderen van transparantie en samenwerking in het onderzoeksproces.
Welke technologische ontwikkelingen worden momenteel onderzocht binnen NWO?
NWO ondersteunt een breed scala aan technologische ontwikkelingen, waaronder innovaties op het gebied van informatie- en communicatietechnologie (ICT), nieuwe materialen, robotica, en slimme communicatie.
Het doel is om technologieën te ontwikkelen die bijdragen aan een duurzame en welvarende samenleving.