Stel je voor: je onderzoek loopt vast omdat je niet bij de juiste datasets kunt, of je verspilt weken aan het herformatteren van data die eigenlijk al beschikbaar was — je wist gewoon niet waar. Frustrerend, toch?
▶Inhoudsopgave
Daar komt de European Open Science Cloud, of kortweg EOSC, precies voor in 2026 aan te pas. En als Nederlandse onderzoeker ben je hier niet aan te ontsnappen. Sterker nog: je kunt er écht wat mee.
Wat is de European Open Science Cloud eigenlijk?
EOSC is geen wolk in de lucht letterlijk natuurlijk, maar wél een digitaal ecosysteem waar onderzoekers binnen de Europese Unie samenwerken rondom data, tools en diensten.
Het idee is simpel maar krachtig: alles wat met open science te maken hebt, bijeenbrengen in één virtuele omgeving. Van datasets tot rekenkracht, van opslag tot analyse-tools.
De Europese Commissie zet hier sinds jaren volop in. Het doel? De EU een wereldwijde voortrekkersrol geven op het gebied van datagedreven wetenschap. En dat betekent concreet dat onderzoekers toegang krijgen tot een enorme pool aan onderzoeksgegevens — zonder telkens opnieuw het wiel uit te hoeven vinden.
Waarom is EOSC in 2026 relevant voor jou als Nederlandse onderzoeker?
Nederland doet niet aan de kant. Sterker nog: we staan er behoorlijk goed voor.
NWO, de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek, is lid geworden van de EOSC Association. Dat betekent dat Nederlandse onderzoekers via bestaande structuren directer toegang krijgen tot wat EOSC te bieden heeft. En dan heb je natuurlijk DANS — Data Archiving and Networked Services — dat al jaren werkt aan duurzame toegang tot onderzoeksdata. DANS is nauw betrokken bij EOSC-projecten en helpt Nederlandse onderzoekers om hun data FAIR te maken: Findable, Accessible, Interoperable en Reusable. Klinkt dat bekend?
Wat kun je concreet doen via EOSC?
Precies het soert principes die je al tegenkomt bij Plan S en open access-beleid. Laten we het hebben over de praktijk, want daar draait het om.
- Ontdekken: vind datasets uit andere Europese landen en disciplines via een gecatalogiseerde zoekomgeving. Geen eindeloos Googlen meer naar die ene dataset uit een Duits onderzoek uit 2019.
- Hergebruiken: gebruik bestaande data voor nieuwe analyses, wat tijd bespaart en replicatie verbetert.
- Samenwerken: werk met onderzoekers uit andere landen aan gedeelde projecten, met gedeelde infrastructuur.
- Opslaan en publiceren: maak je data vindbaar en toegankelijk via aangesloten repositories, waaronder Nederlandse instellingen.
Hoe zit het met financiering en beleid?
Via EOSC kun je in 2026 onder andere: Het mooie is dat EOSC niet los staat van de toekomstige open science-ontwikkelingen in Nederland. Integendeel.
De Europese Commissie koppelt EOSC aan het open science-beleid van de EU, en dat heeft directe gevolgen voor financiering. Als je een NWO-financiering aanvraagt, of een Horizon Europe-project, dan wordt steeds vaker verwacht dat je data FAIR is en vindbaar via infrastructuren als EOSC. Bekijk daarom onze gids voor subsidie-instrumenten voor open science, want dat is geen nadeel.
Integendeel: wie nu al werkt volgens die principes, heeft een voorsprong. Je onderzoek wordt beter vindbaar, vaker geciteerd, en je voldoet aan de eisen van subsidiegevers. Win-win dus.
Wat moet er nog gebeuren?
Laten we eerlijk zijn: EOSC is nog niet perfect. Uitdagingen zijn er. Niet alle datasets zijn even goed vindbaar, de aansluiting tussen nationale systemen en EOSC verloopt niet overal even soepel, en er is nog werk aan bewustwording.
Veel onderzoekers weten nog niet wat EOSC precies is, laat staan wat het voor hen kan betekenen.
Maar er wordt hard aan gewerkt. De EOSC Association, waar NWO lid van is, zet zich in voor een goede implementatie. En Nederlandse instituties als DANS spelen een sleutelrol in het vertalen van Europese ambities naar de dagelijkse onderzoekspraktijk.
Conclusie: begin er nu mee
Je hoeft niet te wachten tot 2026 om EOSC te ontdekken. De tools en diensten zijn er al, en ze worden alleen maar beter.
Of je nu werkt aan klimaatonderzoek, gezondheidswetenschappen of geesteswetenschappen — er is iets voor jou te vinden. Dus: informeer bij je universiteit of onderzoeksinstituut hoe zij aansluiten bij EOSC.
Kijk op de site van DANS naar mogelijkheden voor data-opslag en -delen. En houd ook de ontwikkelingen bij NWO in de gaten, want daar worden de komende jaren zeker nog meer initiatieven verwacht. EOSC is geen ver-van-je-bed-show. Het is een kans. Gebruik de EOSC-catalogus om datasets en diensten te vinden die jouw onderzoek versnellen. Pak die kans.