Je hebt je onderzoek afgerond, de data is verzameld, de analyse is klaar. Nu moet je alleen nog publiceren. Maar waar?
▶Inhoudsopgave
Er bestaan duizenden tijdschriften, en niet allemaal zijn even betrouwbaar. Sommige vragen duizenden euro's om je artikel openbaar te maken, terwijl ze amper lezers hebben. Andere lijken gratis, maar staan niet eens geregistreerd in officiële databases.
Hoe kom je hieruit? De oplossing is simpel: begin bij de Directory of Open Access Journals, beter bekend als DOAJ.
Dit is dé gids voor wie een betrouwbaar, gratis toegankelijk tijdschrift zoekt. En het mooie? Het is helemaal gratis te gebruiken.
Wat is DOAJ precies?
DOAJ is een online database met meer dan 19.000 Open Access tijdschriften uit meer dan 130 landen. Het project is opgericht in 2003 en wordt beheerd door een organisatie in het Verenigd Koninkrijk.
Het doel is helder: alleen tijdschriften opnemen die aan strenge kwaliteitseisen voldoen.
Dat betekent niet zomaar elk tijdschrift. Om in DOAJ te staan, moet een tijdschrift voldoen aan specifieke criteria. Denk aan transparantie over het beoordelingsproces, een duidelijk copyrightbeleid, en het gebruik van persistente identifiers zoals DOIs.
Tijdschriften die niet meer aan deze eisen voldoen, worden actief verwijderd uit de database. In 2023 zijn er bijvoorbeeld meer dan 600 tijdschriften verwijderd omdat ze niet langer voldeden aan de vereisten. Dat laat zien dat DOAJ serieus is over kwaliteit. Geen lijst waar alles op mag, maar een gecureerde selectie.
Waarom DOAJ gebruiken in plaats van gewoon Google?
Goede vraag. Je kunt natuurlijk zoeken op Google Scholar of gewoon je onderwerp intypen in een zoekmachine.
Maar dan loop je het risico op zogenaamde "predatory journals". Dit zijn tijdschriften die eruitzien als serieuze wetenschappelijke uitgaven, maar in werkelijkheid alleen geld willen verdienen. Ze accepteren bijna alles, houden geen echte peer review, en publiceren je werk zonder enige kwaliteitscontrole.
DOAJ beschermt je daartegen. Elk tijdschrift in de database is gecontroleerd op basis van de Principles of Transparency and Best Practice in Scholarly Publishing.
Dit is een gezamenlijke richtlijn van organisaties zoals COPE, OASPA en WAME.
Kortom: als een tijdschrift in DOAJ staat, kun je er op vertrouwen dat het legitiem is.
Zo werkt de zoekfunctie van DOAJ
De website van DOAJ biedt twee manieren om tijdschriften te vinden. Je kunt zoeken op trefwoord, taal, land, onderwerp of uitgever.
Zoeken op onderwerp
Daarnaast kun je door de hele lijst bladeren en filteren op criteria zoals of er publicatiekosten zijn. De meest gebruikte methode is zoeken op onderwerp. DOAJ gebruikt een hiërarchisch classificatiesysteem.
Let op de APCs
Je begint breed, bijvoorbeeld met "Social Sciences", en kunt dan verfijnen naar "Education" of "Sociology".
Zo vind je snel tijdschriften die echt bij je vakgebied horen. APC staat voor Article Processing Charge. Dit is het bedrag dat een tijdschrift rekent om je artikel openbaar te maken.
In DOAJ kun je filteren op tijdschriften zonder APC. Ongeveer 73% van de tijdschriften in de database rekent geen publicatiekosten.
Dat is een flink deel, dus als budget een probleem is, is dat goed nieuws.
Controleer de licentie
Als een tijdschrift wél een APC heeft, wordt het bedrag duidelijk vermeld. Geen verrassingen achteraf. Transparantie is een van de kernwaarden van DOAJ, en dat geldt ook voor geldzaken. Een ander belangrijk detail: kijk welke Creative Commons licentie het tijdschrift hanteert. De meeste DOAJ-tijdschriften gebruiken CC BY, wat betekent dat anderen je werk mogen gebruiken zolang ze je naam vermelden.
Maar er bestaan strengere en soepelere varianten. Zorg dat je weet waar je aan toekomt voordat je indient.
DOAJ en het Nederlandse Open Science beleid
In Nederland is Open Access publiceren geen optie meer, maar een verwachting. De VSNU, NWO en KNAW hebben gezamenlijk afspraken gemaakt rondom Open Science, onder meer via het Plan S initiatief.
Onderzoekers die gefinancierd worden met publiek geld, worden aangemoedigd om hun werk openbaar beschikbaar te maken. DOAJ speelt hierin een belangrijke rol. Veel Nederlandse onderzoekers gebruiken de database om geschikte tijdschriften te vinden die voldoen aan de nationale Open Access eisen. Het sluit naadloos aan bij de richtlijnen die organisaties als de VSNU delen via platforms zoals accelerateopenscience.nl.
Praktische tips voor het gebruik van DOAJ
Een paar dingen die je direct kunt toepassen. Ten eerste: gebruik de geavanceerde zoekfunctie.
De basiszoekopdracht werkt, maar met filters vind je sneller wat je zoekt. Filter op taal als je specifiek een Nederlandstalig of Engelstalig tijdschrift zoekt. Filter op land als je een regionale focus wilt.
Ten tweede: bekijk het archief. Veel DOAJ-tijdschriften publiceren al jarenlang.
Een tijdschrift met een lang en consistent publicatiegeschiedenis geeft meer vertrouwen dan iets dat net is opgericht. Ten derde: controleer of het tijdschrift geïndexeerd is in andere databases zoals Scopus of Web of Science. DOAJ zelf indexeert alleen op Open Access status en kwaliteit, maar verdere indexing zegt iets over de zichtbaarheid en impact van het tijdschrift. Zo kun je ook betrouwbare Open Access tijdschriften herkennen.
Conclusie: DOAJ is je beste startpunt
Laat me duidelijk zijn: DOAJ is niet de enige database die je moet raadplegen. Kijk voor een volledig overzicht ook eens naar alternatieven voor Beall's List, want het is verreweg de beste plek om te beginnen.
Het is gratis, betrouwbaar, transparant, en bevat bijna twintigduizend tijdschriften. Of je nu een promovendus bent die voor het eerst publiceert of een ervaren onderzoeker die een nieuw vakgebied verkent, DOAJ beschermt je tegen slechte keuzes en helpt je snel naar de juiste plek. Volgende keer dat je twijfelt over waar te publiceren, open DOAJ. Niet Google.
Niet de eerste link die je tegenkomt. DOAJ. Je onderzoek verdient het om op de juiste plek te verschijnen.
Veelgestelde vragen
Wat is het voordeel van het gebruik van DOAJ in plaats van een algemene zoekmachine?
In plaats van te vertrouwen op algemene zoekmachines zoals Google, biedt DOAJ een geselecteerde lijst van betrouwbare open access tijdschriften. Dit beschermt je tegen "predatory journals" die eruitzien als serieuze wetenschappelijke publicaties, maar in werkelijkheid alleen op geld uit zijn en geen kwaliteitscontrole toepassen.
Hoe weet ik of een tijdschrift in DOAJ betrouwbaar is?
Tijdschriften die in DOAJ staan, voldoen aan strenge kwaliteitseisen, waaronder transparantie over het beoordelingsproces, een duidelijk copyrightbeleid en het gebruik van persistente identifiers zoals DOIs. DOAJ verwijdert tijdschriften die deze criteria niet langer halen, wat zorgt voor een gecureerde en betrouwbare database. Om in DOAJ opgenomen te worden, moet een tijdschrift voldoen aan verschillende criteria, zoals het naleven van de Principles of Transparency and Best Practice in Scholarly Publishing, die worden vastgesteld door organisaties zoals COPE, OASPA en WAME.
Wat zijn de criteria die een tijdschrift moet halen om opgenomen te worden in DOAJ?
Dit garandeert een hoge kwaliteit en betrouwbaarheid. Je kunt DOAJ gebruiken om specifiek op onderwerp te zoeken, beginnend met een breed gebied zoals 'Social Sciences' en vervolgens verfijnend naar meer specifieke onderwerpen zoals 'Education' of 'Sociology'.
Hoe kan ik tijdschriften vinden in DOAJ die relevant zijn voor mijn onderzoek?
Zo vind je tijdschriften die perfect aansluiten bij jouw onderzoeksonderwerp. APC’s, of Article Processing Charges, zijn de kosten die een tijdschrift in rekening brengt voor het publiceren van een artikel. Het is belangrijk om deze kosten te controleren, omdat sommige tijdschriften hoge bedragen vragen, terwijl andere gratis publicatie aanbieden. DOAJ helpt je om deze kosten te vergelijken en een tijdschrift te kiezen dat past bij je budget.