Je hebt je onderzoek afgerond, je paper is klaar, en nu moet je alleen nog een tijdschrift vinden om het te publiceren. Dan duikt het op: een tijdschrift dat precies past bij jouw onderwerp, snel wil publiceren, en je binnen no-time een acceptatie-mailtje stuurt.
▶Inhoudsopgave
Te mooi om waar toch? Want dat is het vaak ook.
Welcome to de wereld van predatory journals — en gelukkig kun je ze herkennen als je weet waar je naar moet kijken.
Wat zijn predatory journals eigenlijk?
Predatory journals zijn tijdschriften die er uitzien als echte wetenschappelijke uitgaven, maar in werkelijkheid vooral geïnteresseerd zijn in één ding: jouw publicatiefee. Ze doen alsof ze peer review toepassen, maar in werkelijkheid wordt vrijwel alles geaccepteerd — zonder enige kwaliteitscontrole.
Soms binnen 48 uur, soms zonder dat je ooit feedback krijgt. Het probleem is groter dan je denkt. In 2015 schatte de onderzoeker Jeffrey Beall dat er wereldwijd al meer dan 10.000 predatory journals actief waren.
Tegenwoordig lijken er nog meer te zijn. En het zijn niet alleen beginnende onderzoekers die erin trappen.
Zelfs ervaren wetenschappers worden erin gelokt door professioneel ogende websites en overtuigende e-mails.
Hoe herken je een predatory journal? Dit zijn de grootste waarschuwingssignalen
Geen zorgen, je hoeft geen detective te zijn. Er zijn een aantal duidelijke rode vlaggen die je direct kunnen waarschuwen.
1. Je krijgt een ongevraagde e-mail met een publicatieverzoek
Een eerste waarschuwingssignaal: je ontvagt direct na je eerste publicatie een warme uitnodiging om bij een tijdschrift te publiceren waar je nog nooit van hebt gehoord.
2. De website ziet er professioneel uit, maar klopt niet helemaal
De mail is vaak persoonlijk opgevat ("Beste Dr. Jansen"), maar bevat tegelijkertijd grammaticafouten of ongebruikelijke formuleringen. Echt serieuze tijdschriften sturen zelden cold e-mails aan onderzoekers.
Veel predatorische tijdschriften investeren in een mooie website. Maar kijk eens goed naar de details.
Staat er een overzicht van de redactieraad? Kun je de namen terugvinden op Google Scholar of ResearchGate? Is er een duidelijk adres vermeld? Als je het adres op Google Maps opzoekt en op een woonwijk uitkomt, is dat geen goed teken.
Let ook op de impact factor. Sommige predatory journals claimen een impact factor te hebben, maar die komen dan uit dubieuze of zelfbedachte rankings.
3. Het publicatieproces is razendsnel
De echte impactfactor vind je via Journal Citation Reports van Clarivate of via Scopus. Als een tijdschrift belooft je paper binnen een week te publiceren, ren danDoor. Een echt peer-reviewproces kost tijd.
Gemiddeld duurt het bij betrouwbare Open Access tijdschriften 8 tot 16 weken voordat je een beslissing krijgt. Sommige predatory journals publiceren binnen 2 tot 4 weken — wat betekent dat er simpelweg geen serieuze review plaatsvindt.
4>De auteursprijs (APC) is onduidelijk of pas bekend na acceptatie
Bij eerlijke Open Access tijdschriften vind je de Article Processing Charge (APC) duidelijk vermeld op de website. Vaak tussen de 500 en 2.500 euro. Predatory journals verbergen deze kosten soms volledig, of melden ze pas nadat je artikel is geaccepteerd.
Dan zit je met de handen in het haar omdat je paper er al doorheen is, maar je nog moet betalen. Dit is misschien wel de belangrijkste check.
5>Het tijdschrift zit niet in erkende databases
Zit het tijdschrift in DOAJ (Directory of Open Access Journals)? Dat is de grootste whitelist van betrouwbare Open Access tijdschriften.
Of is het opgenomen in Scopus of Web of Science? Als het tijdschrift nergens te vinden is in deze databases, is dat een enorm waarschuwingssignaal.
Waarom is publiceren in predatory journals zo'n probleem?
Misschien denk je: "Ja, maar als mijn artikel maar online staat?" Nou, het is erger dan je denkt. Allereerst verlies je het auteursrecht vaak aan het tijdschrift.
Ten tweede is er geen echte peer review, wat betekent dat foutieve of zelfs frauduleuze onderzoeksresultaten de wetenschappelijke literatuur binnensluipen. En als er ooit uitkomt dat je in een predatory journal hebt gepubliceerd, kan dat je reputatie als onderzoeker schaden. In Nederland tellen publicaties mee voor je academische carrière.
Maar publicaties in predatory journals worden door universiteiten en de NWO niet erkend als echte wetenschappelijke bijdragen.
Je bent dus niet alleen je geld kwijt, maar ook je tijd.
Hoe bescherm jezelf? Praktische tips voor onderzoekers
Gelukkig hoef je niet in het duister te tasten. Er zijn genoeg hulpmiddelen, zoals betrouwbare alternatieven voor Beall's List, om een tijdschrift te checken voordat je ergens indient.
Check de DOAJ
De Directory of Open Access Journals is jouw vriendin. Als een tijdschrift in de DOAJ staat, heeft het aan strenge kwaliteitseisen voldaan.
Gebruik Think Check Submit
Zoek gewoon op de naam van het tijdschrift op doaj.org. Think Check Submit is een initiatief van onder andere de ISSN en OAPEN. Het geeft je een handige checklist om zelf na te gaan of een tijdschrift betrouwbaar is.
Raadpleeg je bibliotheek
Het duurt vijf minuten en kan je veel voorkomen. Nederlandse universiteitsbibliotheken hebben specialiseerde onderzoeksinformatiespecialisten die je kunnen helpen bij het kiezen van een tijdschrift.
Ze weten precies welke Open Access tijdschriften erkend zijn en kunnen je adviseren over de juiste keuze voor jouw onderzoeksgebied. Gebruik die hulp — die betaal je al met je collegegeld. Lees een paar eerdere artikelen uit het tijdschrift. Zijn die van goede kwaliteit?
Kijk naar het tijdschrift zelf
Zijn ze geciteerd door andere onderzoekers? Of lijkt het alsof het tijdschrift voornamelijk artikelen publiceert van dezelfde auteurs, over hetzelfde onderwerp, in elk nummer?
Dat zijn geen goede tekenen.
Open Access blijft de toekomst — kies er bewust voor
Laten we het hebben over het belangrijkste: Open Access is goed. De beweging naar open wetenschap is essentieel voor de vooruitgang van onderzoek, en Nederland loopt hierin vooropl. Maar net zoals er in elke sector fraudeurs zijn, zijn er ze ook in de wetenschappelijke publicatiewereld.
De sleutel is bewustwording. Door even stil te staan bij de kwaliteit van een tijdschrift, bescherm je niet alleen jezelf, maar ook de integriteit van de wetenschap.
Check vooraf, vraag om advies, en vertrouw op je buikgevoel. Als iets te mooi klinkt om waar te zijn, is het dat waarschijnlijk ook.
Open Access publiceren in Nederland is steeds makkelijker geworden, met goede begeleiding vanuit universiteiten en organisaties zoals de VSNU en de NWO. Gebruik die infrastructuur, en laat je niet verleiden door de snelle, goedkope en gemakkelijke weg. Jouw onderzoek verdient beter.
Veelgestelde vragen
Hoe kan ik zeker weten dat een tijdschrift daadwerkelijk peer review uitvoert, en niet alleen beweert dit te doen?
Het is belangrijk om kritisch te zijn. Legitieme wetenschappelijke tijdschriften hebben een duidelijke redactieraad met traceerbare contactgegevens en een transparant peer-reviewproces.
Wat zijn de belangrijkste rode vlaggen die erop wijzen dat een tijdschrift mogelijk roofzuchtig is?
Controleer of de namen van de redactieleden op platforms zoals Google Scholar of ResearchGate te vinden zijn, en let op of er een gedetailleerde beschrijving is van de rollen en verantwoordelijkheden binnen de redactie. Let op ongevraagde e-mails met publicatieverzoeken, vooral als ze gepersonaliseerd lijken maar toch grammaticafouten bevatten.
Wat is het verschil tussen een open access tijdschrift en een roofzuchtig open access tijdschrift?
Een professioneel ogende website is niet altijd een garantie; controleer of er een adres vermeld staat dat op Google Maps te vinden is en of dit overeenkomt met een woonwijk. Daarnaast is het belangrijk om te controleren of het tijdschrift een impact factor heeft en hoe deze is bepaald. Open access tijdschriften maken wetenschappelijke publicaties gratis toegankelijk voor iedereen. Roofzuchtige open access tijdschriften gebruiken dit model om auteurs te benadelen door hoge publicatiekosten in rekening te brengen zonder de bijbehorende redactionele en uitgeefdiensten te leveren.
Zijn open access tijdschriften die via bibliotheken worden aangeboden, altijd veilig?
Dit is een uitbuitend bedrijfsmodel. Niet altijd. Sommige open access tijdschriften die via bibliotheken worden aangeboden, kunnen roofzuchtig zijn.
Hoe kan ik een tijdschrift herkennen dat de naam of website-stijl van een gevestigd tijdschrift nabootst?
Het is belangrijk om de reputatie van het tijdschrift te controleren en te beoordelen of het daadwerkelijk peer review uitvoert, in plaats van alleen te vertrouwen op de aanbeveling van de bibliotheek. Roofzuchtige tijdschriften imiteren vaak de naam of website-stijl van bekende, legitieme tijdschriften om vertrouwen te wekken. Ze kunnen ook valse of niet-bestaande impactfactoren aanhalen. Wees altijd extra voorzichtig bij tijdschriften die op deze manier proberen je te misleiden.