Je werkt je uitkijk op wetenschappelijk onderzoek. Je publiceert artikelen, je doet onderzoek dat ertoe doet, en je deelt je data openlijk.
▶Inhoudsopgave
Maar dan komt het moment waarop het er toe doet: sollicitaties, bevordering, aanvragen voor subsidie. En ineens vraag je je af: telt al die open science-inspanningen dan eigenlijk wel mee? Kort antwoord: ja. En steeds meer. Maar het is niet altijd even duidelijk hoe je dat het beste kunt laten zien.
Daar gaat dit artikel over. Want open science is niet alleen goed voor de wetenschap als geheel, het kan ook echt verschil maken voor jouw carrièrepad.
Waarom erkenning voor open science eindelijk op de rij komt
Voor lange tijd gold in de academie één gouden regel: publiceren in tijdschriften met een hoge impact factor. Alles daarna was bijzaak.
Of je nou je data deelde, je code openbaar maakte, of transparant was over je methoden, het werd zelden meegewogen bij beoordelingen. Dat is aan het veranderen. Nederland speelt daarin zelfs een voorlende rol.
De VSNU (Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten) werkt al jaren aan het verschuiven van wat we belangrijk vinden in onderzoek.
Universiteiten als Utrecht, Leiden, Delft en Amsterdam hebbenmiddels hun eigen erkenningsbeleid waarin open science expliciet wordt meegenomen in functie-indelingen en bevorderingsprocedures. En op Europees niveau? Daar zet het Plan S — gestart door cOAlition S — de toon. Sinds 2021 moet onderzoek gefinancierd door publieke gelden direct toegankelijk zijn. Geen paywalls meer.
Dat is geen aanbeveling, dat is verplichting. En dat verandert de manier waarop subsidiecommissies naar onderzoekers kijken.
Wat telt er nou echt mee bij je carrière?
Laten we het hebben over concrete zaken die je kunt laten zien. Want "open science doe je gewoon" werkt niet in een sollicitatiedossier.
Open Access publicaties en preprints
Je moet het kunnen aantonen. Allereerst: waar publiceer je? Als je kiest voor Open Access, zorg ervoor dat je dat duidelijk vermeldt in je CV.
FAIR data en datapublicaties
Gebruik bijvoorbeeld het Open Access-seal of vermeld expliciet of een artikel vrij toegankelijk is via het DOAJ (Directory of Open Access Journals).
Preprints op platforms als arXiv, bioRxiv of OSF Preprints tellen ook mee, zeker als ze veel downloads of citaties hebben. Deel je onderzoeksdata via een betrouwbare repository zoals DANS (Data Archiving and Networked Services) of 4TU.ResearchData. Als je dataset een DOI (Digital Object Identifier) heeft, is het te citeren als een wetenschappelijke bijdrage. En dat is precies wat beoordelingscommissies steeds vaker willen zien: niet alleen het artikel, maar ook de onderliggende data die het mogelijk maakte.
Registratie en reproduceerbaarheid
FAIR staat voor Findable, Accessible, Interoperable en Reusable. Als je data aan die vier criteria voldoet, is dat een sterk signaal van kwaliteit en transparantie.
Heb je je onderzoek vooraf geregistreerd op het Open Science Framework (OSF)? Of gebruik je Registered Reports, waarbij je onderzoeksplan al vóór de dataverzameling wordt beoordeeld? Dan toon je aan dat je prioriteit geeft aan methodologische integriteit boven spectaculaire resultaten.
Onderwijs en mentorschap in open science
Tegenwoordig waarderen subsidieverstrekkers zoals NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek) dat enorm.
Ook doceren en begeleiden op het gebied van open science telt mee. Heb je workshops gegeven over open data, of heb je PhD's begeleid bij het FAIR maken van hun datasets? Vermeld het. Universiteiten zoals Erasmus Universiteit Rotterdam en Universiteit Utrecht hebbenmiddels Open Science Communities waar onderzoekers samenwerken om kennis en vaardigheden te delen. Actief lidmaatschap of leiderschap in zo'n community is een sterk signaal.
Hoe verwerk je dit in je CV en sollicitatie?
Dit is waar het vaak misgaat. Onderzoekers hebben moeite om open science-werk zichtbaar te maken. Maar er zijn steeds betere manieren.
Ten eerste: maak een apart onderdeel in je CV voor open science activiteiten.
Niet "overige activiteiten", maar iets als "Open Science bijdragen" of "Wetenschappelijke integriteit en openheid". Daar publiceer je je datapublicaties, open registraties, en onderwijsactiviteiten onder.
Ten tweede: gebruik ORCID en houd je profiel actueel. ORCID koppelt al je werk — inclusief datasets, software, en preprints — aan één identiteit. Veel beoordelingscommissies checken dit tegenwoordig.
Ten derde: vertel het verhaal. In je onderzoeksstatement of motivatiebrief, benoem expliciet hoe open science jouw werk beter heeft gemaakt.
Niet als een apart hoofdstuk, maar verweven in je verhaal. Zo laat je zien dat open science geen bijzaak is, maar een fundamenteel onderdeel van hoe jij onderzoek doet.
Wat betekent erkennen en waarderen écht in de praktijk?
In 2019 lanceerde de VSNU samen met andere organisaties het "Erkennen & Waarderen" initiatief.
De kernboodschap: we moeten stoppen met alleen belonen op publicaties en citaties, en beginnen kijken naar de volledige reeks bijdragen die een onderzoeker levert. Dat betekent concreet dat er in toenemende mate gekeken wordt naar: Universiteiten werken aan nieuwe Career Frameworks waarin deze aspecten een vaste plek krijgen. De Universiteit Twente en de Rijksuniversiteit Groningen zijn voorbeelden van instellingen die dit al hebben doorgevoerd in hun personeelsbeleid. Je hoeft niet te wachten tot het systeem klaar is.
- De kwaliteit en toegankelijkheid van je onderzoeksoutput, niet alleen de hoeveelheid publicaties
- Je bijdrage aan reproduceerbaarheid en transparantie
- Samenwerking en delen van kennis, data en tools
- Maatschappelijke impact en betrokkenheid bij het onderzoek
Begin vandaag. Registreer je onderzoek op het Open Science Framework. Upload je data naar DANS of een domein-specifieke repository. Publiceer een preprint als je nog niet deed. Schrijf een data management plan voor je volgende project. En belangrijkst: documenteer het alles in je CV en ORCID-profiel.
Wat kun jij nu al doen?
Want open science is niet iets wat je "erbij" doet. Het is hoe goed onderzoek er tegenwoordig uitziet.
En als je het goed laat zien, kan het degene zijn die jouw carrière een zetje geeft. De wetenschap verandert. En degene die nu al investeren in openheid, transparantie en samenwerking, staan het beste posities als het er echt toe doet.