Stel je voor: drie steden, drie universiteiten, drie hele verschillende aanpakken op één missie — wetenschap toegankelijker, transparanter en beter.
▶Inhoudsopgave
De Open Science Communities in Utrecht, Delft en Amsterdam werken allemaal aan dezelfde grote doelen, maar de manier waarop ze dat doen, is verrassend anders. En precies dat maakt het zo interessant om even bij stil te staan.
Wat is een Open Science Community eigenlijk?
Voordat we inzoomen op de drie steden, even dit: een Open Science Community is een netwerk van onderzoekers, bibliothecarissen, beleidsmakers en andere betrokkenen die samenwerken om open wetenschap vorm te geven. Ze organiseren bijeenkomsten, delen kennis en geven advies over onderwerpen zoals Open Access publiceren, FAIR data delen en het toepassen van de Plan S-richtlijnen. In Nederland zijn er bijna twintig van deze communities, en die van Utrecht, Delft en Amsterdam behoren tot de meest actieve.
Open Science Community Utrecht: de verbinder
Utrecht heeft een van de oudste en meest gevestigde communities. Wat hen onderscheidt? Ze zijn een soorte bruggenbouwer tussen onderzoekers en beleidsmakers.
De Open Science Community Utrecht, vaak afgekort als OSCU, richt zich sterk op het vertalen van open science beleid naar de dagelijkse praktijk van onderzoekers. Ze organiseren regelmatig workshops en lunches waar onderzoekers samen komen om ervaringen te delen. Denk aan sessies over hoe je je data FAIR maakt, of hoe je een goed data management plan schrijft.
Maar wat echt opvalt, is hun aandacht voor de menselijke kant van open science.
Ze begrijpen dat veel onderzoekers het idee van open wetenschap wel leuk vinden, maar gewoon niet weten waar ze moeten beginnen. Daarom bieden ze praktische hulp, stap voor stap. Utrecht werkt ook nauw samen met de Universiteitsbibliotheek en de Graduate School of Natural Sciences. Die samenwerking zorgt ervoor dat hun activiteiten goed aansluiten bij bestaande onderzoeksstructuren. Geen losse initiatieven, maar een goed geïntegreerd netwerk.
Open Science Community Delft: de technoloog
Technische Universiteit Delft neemt een unieke positie in. Als technische universiteit heeft Delft een sterke focus op data, software en technische infrastructuur.
En dat terug je terug in hun Open Science Community. De TU Delft Open Science Community, die nauw verbonden is met de TU Delft Library, legt extra nadruk op onderwerpen zoals open source software, reproduceerbaar onderzoek en het delen van onderzoekscode.
Ze hebben bijvoorbeeld een eigen Research Data Management Support team dat onderzoekers helpt bij het opzetten van goede data workflows. Wat Delft echt anders maakt, is hun aandacht voor de technische vaardigheden die nodig zijn voor open science. Ze bieden trainingen in versiebeheer met Git, het gebruik van Jupyter Notebooks en het publiceren van code via platforms zoals Zenodo en GitHub. Voor veel onderzoekers op het gebied van techniek en natuurwetenschappen is dat precies wat ze nodig hebben.
Daarnaast is Delft een van de universiteiten die het National Plan Open Science heeft omgezet in een eigen, gedetailleerd implementatieplan.
Ze nemen hun verantwoordelijkheid serieus en laten dat merken in alles wat ze doen.
Open Science Community Amsterdam: de netwerker op grote schaal
Amsterdam is de grootste stad van Nederland, en dat terug je terug in hun Open Science Community. De OSC Amsterdam, georganiseerd door de Universiteit van Amsterdam en het Vrije Universiteit Amsterdam samen, heeft een breed netwerk en een scala aan activiteiten.
Wat Amsterdam anders maakt, is hun schaal en diversiteit. Ze bedienen niet één universiteit, maar twee grote instellingen met samen duizenden onderzoekers.
Dat betekent dat ze activiteiten moeten organiseren die aansluiten bij heel verschillende onderzoeksdisciplines — van gezondheidswetenschappen tot geesteswetenschappen. Amsterdam staat ook bekend om hun Open Science Café, een informele bijeenkomst die regelmatig plaatsvindt en waar onderzoekers uit verschillende disciplines samenkomen. Het is minder gestructureerd dan een workshop, maar juist die informele sfeer zorgt ervoor dat mensen elkaar vinden en samenwerken ontstaat die anders misschien niet zou gebeuren.
Daarnaast heeft Amsterdam een sterke focus op Open Access beleid. De UvA en VU zijn actief betrokken bij het onderhandelen van zogenaamde transformative agreements met uitgevers, zodat onderzoekers gratis of tegen verlaagde kosten kunnen publiceren in open access tijdschriften.
Wat kun je leren van deze drie communities?
Het mooie is dat je niet hoeft te kiezen. De drie communities laten precies zien dat open science geen one-size-fits-all verhaal is. Utrecht laat zien hoe je beleid vertaalt naar praktijk.
Delft laat zien hoe je technische vaardigheden ontwikkelt. En Amsterdam laat zien hoe je op grote schaal verbindt.
Als onderzoeker in Nederland kun je het beste kijken welke community het beste aansluit bij jouw behoeften. Wil je praktische hulp bij data management?
Utrecht is een goede keuze. Wil je je technische skills verbeteren? Delft heeft veel te bieden.
Zoek je een breed netwerk en informele uitwisseling? Amsterdam is de plek.
En het allerbelangrijkste: je hoeft het niet alleen te doen. Deze communities bieden een plek om aan te sluiten om onderzoekers te verbinden, te inspireren en te ondersteunen. Of je nu net begint met open science of al jarenlang bezig bent, er is altijd iets te leren van hoe anderen het aanpakken.