Stel je voor: je bent onderzoeker, net begonnen aan je eerste grote project, en je merkt dat je niet de enige bent die worstelt met vragen als "Hoe deel ik mijn data op een manier die anderen kunnen hergebruiken?" of "Waar vind ik eerlijke, transparante richtlijnen voor mijn onderzoek?" Gelukkig hoef je het niet alleen uit te zoeken. In Nederland bestaan er heuse Open Science Communities — groepen van onderzoekers, bibliothecarissen, beleidsmakers en andere enthousiastingen die samenwerken om onderzoek toegankelijker, transparanter en beter te maken. En het mooiste? Iedereen kan meedoen.
▶Inhoudsopgave
Wat is een Open Science Community precies?
Een Open Science Community (OSC) is een lokale of nationale groep mensen die zich inzetten voor Open Science — het idee dat wetenschappelijk onderzoek open, herbruikbaar en toegankelijk moet zijn voor iedereen. Denk aan het vrij delen van onderzoeksdata, het publiceren in Open Access tijdschriften, en het toepassen van de FAIR-principes (Findable, Accessible, Interoperable, Reusable) voor data en onderzoeksmaterialen. Deze communities zijn er in verschillende vormen.
Sommige zijn gekoppeld aan een specifieke universiteit, zoals de OSC bij de Universiteit Utrecht, de Vrije Universiteit Amsterdam of de Rijksuniversiteit Groningen.
Andere zijn breder opgezet en richten zich op het hele land. Wat ze allemaal gemeen hebben: ze organiseren bijeenkomsten, workshops en kennissessies, en ze bieden een plek waar je kunt leren, netwerken en samenwerken met mensen die dezelfde passie delen.
Waarom zijn Open Science Communities zo belangrijk?
Open Science is geen trend meer — het is beleid. In Nederland speelt de VSNU (Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten) een sleutelrol in het vormgeven van het nationale Open Science-beleid.
Daarnaast is er het Plan S, een Europees initiatief waarbij gefinancierde onderzoekers vanaf 2021 verplicht zijn om hun publicaties open access te publiceren. De Nederlandse onderzoeksfinanciering via organisaties als NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek) sluit hier direct bij aan. Maar beleid van bovenaf is niet genoeg. De echte verandering gebeurt op de werkvloer — bij onderzoekers, PhD'ers en onderzoeksassistenten die dagelijks werken aan beter onderzoek.
Wat doen Open Science Communities concreet?
En precies daar komen de Open Science Communities om het hoekje kijken. Ze vertalen abstracte beleidsplannen naar praktische tools, tips en ondersteuning die je direct kunt toepassen.
De activiteiten variëren per community, maar veel OSC's bieden: Workshops over onderwerpen als FAIR data management, Open Access publiceren, en het opstellen van een Data Management Plan.
Regelmatige bijeenkomsten waar onderzoekers hun ervaringen delen en van elkaar leren. Een netwerk van ambassadeurs en champions die binnen hun eigen faculteit of instituut het gesprek over Open Science aangaan. Toegang tot tools, templates en richtlijnen die het toepassen van Open Science in de dagelijkse praktijk makkelijker maken. Sommige communities werken ook samen met nationale initiatieven zoals de Nationale Coalitie Open Science en het Open Science Nederland-platform, waar kennis en middelen worden gedeeld over het hele land.
Hoe sluit jij je aan bij een Open Science Community?
De drempel om mee te doen is laag — en dat is precies de bedoeling.
Stap 1: Zoek de community die bij jou past
Je hoeft geen expert te zijn. Of je nu student bent, net gepromoveerd, of al jarenlang onderzoeker: iedereen is welkom.
Stap 2: Kom naar een bijeenkomst
Begin met kijken of jouw universiteit of onderzoeksinstelling een eigen Open Science Community heeft. De meeste grote Nederlandse universiteiten hebben inmiddels een OSC opgericht. Ontdek via de Open Science Community Utrecht, Delft en Amsterdam wat zij anders aanpakken. Kijk op de website van je universiteit of neem contact op met de universiteitsbibliotheek — die speelt vaak een centrale rol.
De meeste OSC's organiseren regelmatig open bijeenkomsten, vaak zonder aanmelding. Ga een keer kijken.
Stap 3: Word actief
Luister mee, stel vragen, en ontdek wat er allemaal mogelijk is. Je zult snel merken dat de sfeer laagdrempelig en informeel is. Als je eenmaal bekend bent met de community, kun je je op allerlei manieren inzetten.
Denk aan het meeorganiseren van een workshop, het delen van je eigen ervaringen, of het worden van een Open Science Ambassador binnen je eigen afdeling. Veel communities hebben een eigen Slack-kanaal, mailinglist of Teams-groep waar je direct kunt aansluiten.
Stap 4: Gebruik de beschikbare middelen
Naast de lokale communities zijn er ook nationale platforms en hulpmiddelen die je kunnen helpen.
Het platform Open Science Nederland biedt een overzicht van initiatieven, evenementen en richtlijnen. De VSNU publiceert regelmatig updates over het nationale Open Science-beleid, en via het beleid van universiteiten van Nederland kun je zien wat er op jouw instelling geldt, terwijl je bij NWO informatie vindt over financieringsvoorwaarden die Open Science vereisen.
Wat haal je er zelf uit?
Laten we eerlijk zijn: het toepassen van Open Science kost soms extra tijd en moeite.
Maar de baten zijn groot. Onderzoekers die hun data FAIR delen, worden vaker geciteerd. Open Access publicaties bereiken een breder publiek. En door samen te werken in een community, leer je sneller, maak je betere contacten, en draag je bij aan een onderzoeksomgeving die eerlijker en transparanter is.
Bovendien: de wereld van Open Science verandert snel. Nieuwe richtlijnen, nieuwe tools, nieuwe verplichtingen. In een community blijf je op de hoogte zonder het alleen te hoeven uitzoeken.
Begin vandaag nog
Je hoeft niet te wachten op een uitnodiging. Open Science Communities zijn er voor iedereen die beter onderzoek wil doen — en dat ben jij waarschijnlijk, anders had je dit artikel niet gelezen.
Zoek de community bij jou in de buurt, kom naar de volgende bijeenkomst, en ondervind zelf hoe fijn het is om niet alleen te staan in de wereld van Open Science. Want uiteindelijk draait Open Science niet om regels of verplichtingen.
Het draagt om samen bouwen aan kennis die iedereen kan gebruiken. En dat begint met jouw eerste stap.