Stel je voor: onderzoek dat iedereen kan inzien, data die vrij beschikbaar is, en kennis die niet achter slot en grendel zit. Klinkt als een droom? Nee, dat is Open Science.
▶Inhoudsopgave
En in Nederland zijn drie grote TO2-instituten — TNO, Deltares en RIVM — daar serieus mee bezig.
Maar wat doen ze precies? En waarom zou jou dat iets kunnen schelen? Laten we erin duiken.
Wat is Open Science eigenlijk, en waarom draait alles erom?
Open Science is simpel gezegd: onderzoek transparant, toegankelijk en hergebruikbaar maken. Niet alleen voor andere wetenschappers, maar voor iedereen.
Denk aan overheden, bedrijven, en gewoon mensen zoals jij en mij. Het idee is dat kennis die met publiek geld is gefinancierd, ook echt publiek toegankelijk moet zijn. Nederland loopt hierin voorop.
De overheid, universiteiten en kennisinstituten werken al jaren aan beleid om Open Science te bevorderen. Maar terwijl universiteiten vaak in het schijnveld staan, gebeurt er ook flink wat achter de schermen bij de zogenaamde TO2-instituten.
Dat zijn de grote toegepast-wetenschappelijke onderzoeksinstituten die de overheid opdracht geven om onderzoek te doen dat maatschappelijk relevant is.
En precies daar komen TNO, Deltares en RIVM om de hoek kijken.
TNO: open innovatie als kernwaarde
TNO — dat staat voor Nederlandse Organisatie voor Toegepast-Natuurwetenschappelijk Onderzoek — is het grootste TO2-instituut van Nederland. Ze doen onderzoek op gebieden als energie, gezondheid, mobiliteit en digitalisering.
En Open Science is geen bijzaak voor TNO, het is een strategische keuze.
TNO heeft een eigen Open Science-beleid waarin ze zich committeren tot open toegang tot publicaties en het delen van onderzoeksdata. Ze publiceren veel van hun artikelen open access, vaak via hun eigen TNO Repository. Daarnaast werken ze actief aan het toegankelijk maken van datasets, zodat andere onderzoekers en organisaties daarop kunnen voortbouwen.
Wat TNO echt onderscheidt, is hun focus op samenwerken. Ze werken nauw samen met bedrijven, overheden en kennisinstellingen. En juist in die samenwerking speelt Open Science een cruciale rol. Door data en bevindingen open te delen, versnellen ze innovatie. Denk aan projecten op het gebied van duurzame energie of gezondheidszorg, waar open data helpt om sneller tot oplossingen te komen.
Deltares: waterdata voor iedereen
Deltares is het kennisinstituut voor water en ondergrond. Ze doen onderzoek naar overstromingen, droogte, kustbescherming en infrastructuur. En ja, in een land waar een derde onder de zeespiegel ligt, is dat best belangrijk.
Open Science bij Deltares draait vooral om data. Ze hebben enorme hoeveelheden meetdata over water: rivieren, grondwater, kwaliteit, stroming — je noemt het.
En die data delen ze steeds vaker open. Via platforms zoals hun eigen dataportaal kunnen onderzoekers, overheden en zelfs burgers toegang krijgen tot actuele en historische waterdata.
Maar Deltares gaat verder dan alleen data delen. Ze ontwikkelen ook open source software. Hun modellen voor waterbeheer, zoals D-HYDRO en Delft3D, zijn vrij beschikbaar voor de wereldwijde watergemeenschap.
Dat betekent dat een ingenieur in Bangladesh of Brazilië dezelfde tools kan gebruiken als een collega in Delft.
Dat is Open Science in de praktijk: kennis grenzeloos beschikbaar maken. Daarnaast heeft Deltares een duidelijke visie op FAIR data — dat staat voor Findable, Accessible, Interoperable en Reusable. Zoals het Dutch Techcentre for Life Sciences ondersteunt, werken ze eraan om al hun onderzoeksdata volgens die principes te structureren, zodat het makkelijk te vinden en te hergebruiken is.
RIVM: openheid in de publieke gezondheid
Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu — kortom RIVM — is het instituut dat je kent vanuit de coronacrisis, maar dat al veel langer actief is op het gebied van volksgezondheid, milieu en veiligheid. En Open Science is voor RIVM geen modegril, maar een noodzaak.
Denk eens aan: als er een uitbraak is van een besmettelijke ziekte, moet informatie snel en betrouwbaar beschikbaar zijn. Niet alleen voor artsen en beleidsmakers, maar ook voor de samenleving. RIVM heeft daarom een uitgebreid Open Science-beleid waarin transparantie centraal staat.
Ze publiceren hun onderzoeksresultaten open access, delen datasets over ziekteverspreiding en milieukwaliteit, en maken hun modellen toegankelijk.
Tijdens de coronapandemie was RIVM een van de eersten die data over besmettingen en vaccinaties openbaar maakte. Dat heeft bijgedragen aan vertrouwen en aan betere internationale samenwerking. RIVM werkt ook aan het verbeteren van de herbruikbaarheid van hun data. Ze investeren in standaardisatie en documentatie, zodat anderen hun bevindingen kunnen controleren en voortbouwen. En dat is precies waar Open Science om gaat: vertrouwen door openheid.
Waarom dit drie samen belangrijk zijn
TNO, Deltares en RIVM werken elk op een ander terrein, maar ze delen één ding: de overtuiging dat kennis beter wordt als je het deelt.
Open Science is niet alleen een mooie utopie — het levert concrete resultaten op. Snellere innovatie, beter beleid, meer vertrouwen. En laten we eerlijk zijn: in een wereld waar desinformatie snel verspreidt, is transparant onderzoek belangrijker dan ooit.
Deze drie instituten laten zien dat het kan. Dat grote, maatschappelijk relevante onderzoek ook open en toegankelijk kan zijn, mede dankzij de afspraken over open science prestaties tussen universiteiten en het ministerie.
Dus de volgende keer dat je hoort over een door TNO ontwikkelde energie-innovatie, een Deltares-riviermodel of RIVM-cijfers over luchtvervuiling — weet dan dat die kennis er is, omdat iemand heeft gekozen om het te delen.
En dat, is precies wat Open Science zo krachtig maakt.